Albinizm

Albinizm — odam, hayvon yoki ösimlikda tabiiy rang beruvçi pigmentning tuğma yöqligi yoki keskin kamligi. Hayvonlar va odamda bu melanin pigmentining, ösimliklarda esa yaşil xlorofillning yetişmasligi bilan boğliq. Bunday organizmlar albinoslar deb ataladi. Atama lotinça albus — «oq» sözidan olingan.12

ÖzME'ga köra, albinizmda teri, soç va köz kamalak pardasining rangi bölmaydi. Rusça Vikipediyaga köra, albinizm töliq yoki qisman bölişi mumkin. Inglizça Vikipediyada ta'kidlanişiça, albinoslarning hammasi ham oqappoq va puşti közli bölavermaydi — bu tasavvur faqat eng yaqqol şakl uçun xos. Köz va teri albinizmi (okulokutan albinizm) yetti xil genetik turga bölinadi, ularda melanin hosil bölişi turli darajada kamayadi yoki butunlay töxtaydi. Melanin közni nurdan himoya qilgani sababli albinizmda körişning susayişi va yoruğlikka sezgirlik kuzatiladi, teri esa quyoş nurlaridan kam himoyalangan böladi.

Albinizm irsiy belgi hisoblanadi. ÖzME'ga köra, u pigment sintezini töxtatadigan retsessiv genning gomozigot holatga ötişi, ya'ni bola bu genni ota-onasining har ikkisidan olişi natijasida yuzaga keladi; ösimliklarda esa xloroplastlardagi irsiy özgarişlar ham sabab bölişi mumkin. Rusça Vikipediyaga köra, hayvonlarda albinizmning eng köp uçraydigan sababi melanin hosil bölişi uçun zarur tirozinaza fermentining yöqligi yoki nuqsonli bölişidir.

ÖzME'ga köra, odamlarda albinizm taxminan 20–40 ming kişidan birida uçraydi.

Inglizça Vikipediyaga köra, albinizm hayvonning yaşab qoliş imkoniyatini kamaytiradi: u ultrabinafşa nurlardan himoyasiz qoladi va yirtqiçlardan yaşirina olmaydi. Tabiatda albinos hayvonlar kamdan kam uçraydi, ammo ayrim turlarda, masalan, Meksika ğor baliğida albinizm butun populyatsiyaga xos. ÖzME'ga köra, kalamuş, siçqon va quyonlarning toza albinos liniyalari laboratoriyalarda ilmiy tadqiqotlar uçun maxsus köpaytiriladi.

Rusça Vikipediyaga köra, fotosintez qiladigan ösimliklarda töliq albinizm halokatli: xlorofilli bölmagan nihol tez nobud böladi. Qisman albinizm esa ola-bula barglar yoki oq gullar körinişida namoyon bölişi mumkin.