ALROSA

ALROSA — olmos qidiriş, qazib oliş, qayta işlaş va sotiş bilan şuğullanuvçi rossiyalik kompaniyalar guruhi. Manbalarga köra, u olmos qazib oliş hajmi böyiça dunyoda yetakçi örinda turadi. Boş qarorgohlari Mirniy (Yakutiya) va Moskvada joylaşgan.

SSSRda olmos sanoati 1954-yilda Yakutiyada «Zarnitsa» kimberlit trubkasi — mamlakatdagi birinçi asosiy olmos konining kaşf etilişi bilan boşlangan. 1955-yilda «Mir» va «Udaçnaya» trubkalari topilgan; öşa yili jami 15 ta asosiy kon oçilgan. 1957-yilda Yakutiyadagi soçma va rudali konlarda işlarni boşlaş haqida qaror qabul qilindi, Mirniyda «Yakutalmaz» tresti taşkil etildi va birinçi sanoat olmoslari qazib olindi. Ikki yildan söng SSSR olmoslarni jahon bozorida sota boşladi.

1963-yilda SSSR «De Beers» bilan olmos sotiş böyiça dastlabki şartnomalarni tuzdi. 2008-yil dekabrida Yevropa komissiyasi qaroriga binoan ALROSA va «De Beers» örtasidagi kelişuv bekor qilindi; 2009-yildan ALROSA mahsulotini jahon bozorida mustaqil sotadi.

Rossiya Prezidentining 1992-yil 19-fevraldagi 158S-son farmoniga muvofiq «Yakutalmaz» korxonalari asosida «Olmoslar Rossiyasi — Saxa» aksiyadorlik kompaniyasi taşkil etildi. «ALROSA» nomi 1996-yildan qöllanadi va «Almazi Rossii — Saxa» sözlarining qisqartmasidir. 2011-yilda kompaniya oçiq aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi, aksiyalari erkin muomalaga çiqdi. 2013-yil 28-oktabrda IPO ötkazildi: rus manbasiga köra aksiyalarning 16 foizi sotilib, 41,3 mlrd rubl (taxminan 1,3 mlrd dollar) jalb qilindi; ingliz manbasida sotilgan uluş 14 foiz (yana taxminan 2 foiz — kompaniyaning öz aksiyalari) deb körsatilgan.

2022-yildan, Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirişi sababli, kompaniya AQSh, Buyuk Britaniya va boşqa bir qator davlatlarning sanksiyalari ostida. Ingliz manbasiga köra, Yevropa Ittifoqi 2024-yil 3-yanvarda ALROSA va uning rahbari Pavel Mariniçevga nisbatan sanksiya joriy qilgan.

Asosiy faoliyat Ğarbiy Yakutiya va Arxangelsk viloyatida jamlangan; Afrikada ham işlar olib boriladi. Guruh 27 ta konni işga tuşirgan: 11 ta asosiy va 16 ta soçma kon. Asosiy konlar oçiq (karyer) va yer osti usulida qazib olinadi.

Guruhga oltita toğ-kon kombinati kiradi: Udaçniy, Ayxal, Nyurba va Mirniy kombinatlari hamda şöba korxonalar — «Severalmaz» (Lomonosov kombinati) va «Almazi Anabara». Mirniy kombinati 1957-yilda asos solingan va eng qadimiy korxona hisoblanadi; Ayxal kombinati 1986-yilda, Udaçniy kombinati 1979-yilda taşkil etilgan; Nyurba kombinati eng yoş korxonalardan biri.

Ingliz manbasiga köra, ALROSA Angolada «Katoka» trubkasida işlovçi Sociedade Mineira de Catoca kompaniyasining 32,8 foiz aksiyasiga egalik qiladi, şuningdek Angola va Botsvanada qidiruv işlarini boşlamoqda. 2025-yilda kompaniya 100 karatdan ortiq «Yangi Quyoş» briliantini kesgani va 468,30 karatli kehribar rangli olmos topilgani qayd etilgan.

• Rossiya olmos qazib olişidagi uluşi — 95 %, jahon qazib olişidagi uluşi — 27 %.
• 2017-yil 1-yanvar holatiga zaxiralar (C1+C2) — 1 171 951,7 ming karat.
• 2017-yilda mahsulot işlab çiqariş: Nyurba kombinati — 7,7 mln karat, Udaçniy kombinati — 3,8 mln karat.
• 2017-yilda umumiy qazib olişdagi uluş: Ayxal — 30 %, Nyurba — 19 %, Mirniy — 18 %.
• 2017-yildagi bozor kapitalizatsiyasi — 553 mlrd rubl (9,6 mlrd dollar).
• 2020-yilda tabiiy olmos va briliantlar savdosidan tuşum 2,802 mlrd dollar bölib, «De Beers» (2,781 mlrd dollar) dan oşdi.
• 2021-yilda sotuvlar hajmi 4,169 mlrd dollar böldi.

Aksiyalarning 34 foizi erkin muomalada, 33 foizi Rossiya Federatsiyasiga, 25 foizi Saxa (Yakutiya) Respublikasiga, 8 foizi respublika tumanlari (ulus) ma'muriyatlariga tegişli. Kompaniya aksiyalari Moskva birjasida (ALRS) savdo qilinadi.

Sergey Ivanov 2017-yildan boş direktor bölgan: rus manbasida 6-mart, ingliz manbasida 13-mart sanasi körsatilgan. 2023-yil 17-mayda uning örniga ilgari «Almazi Anabara» ni boşqargan Pavel Mariniçev saylangan.