Anesteziya

Anesteziya (yunonça an — inkor qöşimçasi va aisthesis — «sezgi, his etiş») — tana yoki uning bir qismi sezuvçanligining pasayişi, hatto butunlay yöqolişi; tibbiyotda — jarrohlik amaliyotlari va boşqa oğriqli muolajalar vaqtida bemorni oğriqdan xalos qiliş uçun ataylab yuzaga keltiriladigan holat. ÖzME'ga köra, sun'iy anesteziya köpinça jarrohlikda qöllanadi va umumiy hamda mahalliy turlarga bölinadi.12

Rusça Vikipediyaga köra, sezgi nerv impulsini qabul qiluvçi retseptorlar, uni ötkazuvçi nervlar yoki bu axborotni qayta işlovçi boş miya zararlanganda ham anesteziya paydo böladi; ba'zan sababi ruhiy kasallik bölişi mumkin. Barça sezgilar yöqolsa — töliq, faqat ayrimlari yöqolsa — qisman anesteziya deyiladi. Masalan, oğriq sezmaslik analgeziya, ta'm bilmaslik agevziya, hid bilmaslik anosmiya deb ataladi. Bunday holatlarni nevrologiya, psixiatriya va boşqa sohalar örganadi, tibbiy maqsadda qilinadigan oğriqsizlantiriş bilan esa anesteziologiya şuğullanadi.

ÖzME'ga köra, umumiy anesteziya — bu umumiy narkoz: kimyoviy moddalar, elektr toki yoki ruhiy ta'sir vositasida bemor uxlatilib, oğriq sezmaydigan holatga keltiriladi. Inglizça Vikipediya qayd etişiça, umumiy anesteziya markaziy nerv tizimi faoliyatini susaytirib, huşning va barça sezgilarning yöqolişiga olib keladi; dorilar ukol orqali yoki nafas bilan yuboriladi.

Mahalliy anesteziya esa dori, fizik yoki mexanik omillar yordamida periferik nerv tizimining muayyan qismini vaqtinça «öçirib» qöyadi, bemor huşida qoladi. ÖzME nerv tolalarini siqiş bilan ham oğriqni qoldiriş mumkinligini eslatadi. Inglizça Vikipediyaga köra, bu guruhga tiş davolaşdagi kabi oddiy infiltratsion oğriqsizlantiriş, butun bir qöl yoki oyoqni sezgisiz qiluvçi periferik nerv blokadasi hamda orqa miya atrofiga dori yuboriladigan epidural va spinal anesteziya kiradi. Ular orasida oraliq holat — sedatsiya bor: unda bemor huşini yöqotmaydi, ammo xavotiri kamayadi va muolajani deyarli eslab qolmaydi.

Inglizça Vikipediyaga köra, zamonaviy anesteziya uç asosiy natijaga erişişni közlaydi: vaqtinça huşsizlik (gipnoz), oğriqsizlik (analgeziya) va muskullarning böşaşişi (relaksatsiya). Anesteziyaning özi davolaş emas, balki boşqa muolajalarni xavfsiz va oğriqsiz ötkaziş imkonini beradi; şu sababli eng yaxşi usul — kerakli natijani bemor uçun eng kam xavf bilan beradigan usul. Muolajadan oldin bemorning salomatligi baholanadi, çunki asoratlar xavfiga eng köp ta'sir qiluvçi omil — aynan bemorning umumiy ahvoli.

Rusça Vikipediyaga köra, sun'iy oğriqsizlantiriş 1847-yildan keng qöllana boşlangan: şu yili Jeyms Simpson xloroformning bu xossasini kaşf etgan. Bugungi kunda anesteziya Tibbiyotning alohida mutaxassisligi — anesteziologiya doirasida, maxsus tayyorlangan şifokor va hamşiralar tomonidan amalga oşiriladi.