Arab-Isroil uruşi (1948–1949)
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Arab-Isroil uruşi (1948–1949), Falastin uruşi yoki birinçi arab-isroil uruşi — yangi tuzilgan Isroil davlati bilan bir qator arab mamlakatlari örtasida Britaniya mandati ostidagi Falastin hududi uçun bölgan harbiy mojaro. ÖzME'ga köra, Isroilga qarşi Misr, Iordaniya, Iroq, Suriya, Livan, Saudiya Arabistoni va Yaman uruşgan. Bu uruş Yaqin Şarqdagi uzoq davom etgan arab-isroil mojarosining boşlanişi bölgan.1
Arafasi
13Birinçi jahon uruşidan söng Falastin Buyuk Britaniyaning mandat hududiga aylangan edi. Inglizça Vikipediyaga köra, BMT Boş Assambleyasi 1947-yil 29-noyabrda 181-rezolyutsiyani qabul qilib, mandat hududini arab va yahudiy davlatlariga bölişni, Quddus va Baytlahmni esa xalqaro boşqaruvga berişni tavsiya etgan. Ertasi kuniyoq hududda arab va yahudiy jamoalari örtasida fuqarolar uruşi boşlangan.
Uruşning boriši
131948-yil 14-mayda Britaniya mandati tugagan kuni Isroil mustaqilligi e'lon qilingan. Inglizça Vikipediyaga köra, ertasi tongda Misr, Transiordaniya (keyinçalik Iordaniya), Suriya qöşinlari va Iroq ekspeditsiya kuçlari sobiq mandat hududiga kirgan; Livan va Arab davlatlari ligasining boşqa a'zolari ham uruşda iştirok etgan. Janglar BMT vositaçiligida ikki marta — 11-iyundan 8-iyulgaça va 18-iyuldan 15-oktabrgaça — sulh bilan töxtatilgan. Ikkinçi sulhdan söng Isroil qöşinlari bir qança hujum operatsiyalari ötkazgan.
Yakunlari
13Uruş 1949-yilda Isroil bilan qöşni davlatlar — Misr, Livan, Iordaniya va Suriya — örtasida imzolangan sulh bitimlari bilan tugagan; bu bitimlar asosida «Yaşil çiziq» deb atalgan sulh çegarasi belgilangan. Inglizça Vikipediyaga köra, natijada Isroil sobiq mandat hududining taxminan 78 foizini nazorat qila boşlagan, bu maydon BMT rejasida arab davlati uçun ajratilgan yerlarning qariyb 60 foizini ham öz içiga olgan. Iordaniya Ğarbiy sohil va Şarqiy Quddusni egallab, keyingi yili ularni öz tarkibiga qöşgan, Ğazo sektori esa Misr nazoratiga ötgan. Quddus ikkiga bölingan: ğarbiy qismi Isroilga, şarqiy qismi Iordaniyaga qolgan. ÖzME'ga köra, BMT rejasida arab davlatiga möljallangan yerlarning 6,7 ming km² qismini Isroil egallagan.
Natijada BMT qarorida nazarda tutilgan mustaqil arab davlati — Falastin — tuzilmagan.
Qurbonlar va qoçoqlar
13Inglizça Vikipediyaga köra, Isroil tomoni 6 373 kişini (taxminan 4 ming harbiy va 2,4 ming tinç aholi) yöqotgan. Arab armiyalarining talofati 3,7 mingdan 7 minggaça, falastinlik arablarning qurbonlari esa 3 mingdan 13 minggaça kişi deb baholanadi.
Uruş katta qoçoqlar muammosini keltirib çiqargan. ÖzME Isroil nazoratiga ötgan hududlardan 900 mingdan ortiq arab haydalganini yozadi; inglizça Vikipediya qoçgan yoki quvilgan falastinliklar sonini 750 mingdan ortiq deb körsatadi. Arablar bu voqealarni «Nakba» (arabça «falokat») deb ataydi. Ayni paytda arab mamlakatlaridan ham yuz minglab yahudiylar köçib ketgan yoki quvilgan; ularning 260 mingdan ortiği 1951-yilgaça Isroilga borgan.
Ahamiyati
131949-yilgi sulh bitimlari tinçlik şartnomasi emas edi va hududiy hamda qoçoqlar masalasini hal qilmagan. ÖzME ta'kidlaşiça, uruş natijasida vujudga kelgan Yaqin Şarq mojarosi şundan keyin ham davom etgan va keyingi arab-isroil uruşlariga zamin yaratgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Arab-Isroil uruşi (1948–1949) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2770 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAArab-Isroil uruşi (1948–1949). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2770
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2770
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: 1948 Arab–Israeli Waren.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 587-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 587-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.