A'rof

A'rof (arabça — «tösiqlar», «balandliklar») — islom manbalarida, avvalo Qur'onda tilga olinadigan, jannat bilan dözaxni ajratib turuvçi joy. ÖzME'ga köra, özbek tilida bu tuşunça örnida köpinça «arosat» sözi işlatiladi. Inglizça Vikipediya a'rofni jannat va jahannam örtasidagi çegara olam sifatida ta'riflaydi; uning aholisi gunohlari va savoblari teng kelgan, na butunlay yomon, na butunlay yaxşi bölgan kişilardir.123

Qur'onning 7-surasi «A'rof» deb ataladi. Inglizça Vikipediyaga köra, sura 206 oyatdan iborat va nomini a'rof sözi uçraydigan 46–47-oyatlardan olgan; u Makka davrida, hijratdan oldin nozil bölgan suralar sirasiga kiradi. Rusça Vikipediyaga köra, surada ilk insonlar — Odam va Havvoning yaratilişi va jannatdan çiqarilişi, Nuh, Hud, Solih, Lut, Şuayb kabi payğambarlar qissalari, Muso va Fir'avn voqeasi hikoya qilinadi.

ÖzME'ga köra, islom aqidasida qiyomat kuni jannatga ham, dözaxga ham tuşmay qolgan odamlar a'rofda turadi. Ular jannatdagi rohatni ham, dözaxdagi azobni ham körib turadi va ba'zan ikkala tomondagilar bilan gaplaşadi. Inglizça Vikipediyaga köra, Ibn Kasir a'rofni darvozasi bor baland devor sifatida tasvirlagan; uning ustidagilar dözax dahşatini ham, jannat gözalligini ham kuzatadi.

Mufassirlarning aksariyati a'rof ahlini dunyodagi amallari teng kelgan kişilar deb hisoblaydi: yaxşi amallari ularni dözaxdan, gunohlari esa jannatdan tösib turadi. Inglizça Vikipediyaga köra, boşqalar jannatga kirgandan söng, Alloh rahmat qilsa, ular ham u yerga kiritiladi. Ayrim hadislarda esa a'rof alohida oraliq joy emas, balki dözaxning eng yengil, yuqori qatlami sifatida tasvirlanadi.

Inglizça Vikipediyaga köra, ayrim tadqiqotçilar a'rof ğoyasini «islomdagi limb nazariyasi» deb atagan, a'rofning xristianlikdagi purgatoriy tuşunçasiga ham ma'lum öxşaşligi qayd etiladi. Biroq klassik islom ta'limotida tirilganlar uçun asosan ikki yöl — jannat va dözax közda tutilgani, a'rofga oid oyatlar esa uçinçi joy haqida köp mulohazalarga sabab bölgani ta'kidlanadi.