Astronomiya
Hozirgi matn kimniki
- Qisqa tavsif · 2026-yil 22-oktabrYozgan: Yangi alifbo
Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan
Osmon jismlari va koinotni o‘rganadigan fan.→ Osmon jismlari va koinotni örganadigan fan. - General matn · 2026-yil 22-oktabrYozgan: Yangi alifbo
Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan
2 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)
12 ta blokda faqat yozuv özgardi — mazmun va muallif öşa
- General matn · 2026-yil 20-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ Tekşirgan: Fox MB · avtomatik yozuv tuzatiş
Sabab: Yozuv qoidasi (Vaqt arxitekturasi): asr arab raqamida (XIII asr → 13-asr); içki «material» sözi örniga manba nomi (Vikipediya). Mazmun özgarmagan.
− Bobilliklar matematik va ilmiy astronomiyaning boshlanishiga asos soldi va oy tutilishlarining saros deb ataluvchi takroriy davrda qaytishini aniqladi. Qadimgi Yunonistonda Samoslik Aristarx (miloddan avvalgi III asr) ge…
− Oʻrta asrlarda islom olamida astronomiya rivojlandi; IX asr boshlarida birinchi rasadxonalar paydo boʻldi. 964-yilda Abdurrahmon al-Soʻfi Andromeda galaktikasini tasvirladi, 1006-yilda Ali ibn Ridvan va xitoylik astronom…
− Galaktikalarning, jumladan Somon yoʻlining, yulduzlar guruhi sifatida mavjudligi XX asrdagina isbotlandi. Galaktikalarning uzoqlashishi koinot kengayishining kashf etilishiga olib keldi. Kosmik teleskoplar atmosfera toʻs…
+ Bobilliklar matematik va ilmiy astronomiyaning boşlanişiga asos soldi va oy tutilişlarining saros deb ataluvçi takroriy davrda qaytişini aniqladi. Qadimgi Yunonistonda Samoslik Aristarx (miloddan avvalgi 3-asr) geli…
+ Örta asrlarda islom olamida astronomiya rivojlandi; 9-asr boşlarida birinçi rasadxonalar paydo böldi. 964-yilda Abdurrahmon al-Söfi Andromeda galaktikasini tasvirladi, 1006-yilda Ali ibn Ridvan va xitoylik astronoml…
+ Galaktikalarning, jumladan Somon yölining, yulduzlar guruhi sifatida mavjudligi 20-asrdagina isbotlandi. Galaktikalarning uzoqlaşişi koinot kengayişining kaşf etilişiga olib keldi. Kosmik teleskoplar atmosfera tös…
11 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)
- General matn · 2026-yil 18-oktabrYozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Astronomiya→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 34
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Astronomiya — osmon jismlari va hodisalarini örganuvçi tabiiy fan. U eng qadimgi tabiiy fanlardan biri bölib, olamning kelib çiqişi va evolyutsiyasini tuşuntiriş uçun matematika, fizika va kimyodan foydalanadi.
+ ## Nimani örganadi
+ Astronomiya sayyoralar, oylar, yulduzlar, tumanliklar, galaktikalar, asteroidlar va kometalar kabi obyektlarni örganadi. Bunga öta yangi yulduz portlaşlari, gamma nurlarining portlaşlari, kvazarlar, blazarlar, pulsar…
+ Atama yunonça ἄστρον («yulduz») va νόμος («qonun») sözlaridan olingan. Astronomiyani astrologiya bilan adaştirmaslik kerak: astrologiya inson işlari samoviy jismlarning vaziyatiga boğliq, deb da'vo qiladigan e'tiqod…
+ Zamonaviy qöllanişda «astronomiya» va «astrofizika» atamalari asosan sinonim sifatida işlatiladi. Luğatlarda astrofizika astronomiyaning samoviy jismlarning fizik xossalari va dinamik jarayonlari bilan şuğullanadig…
+ ## Tarixi
+ Astronomiya jamiyatning amaliy ehtiyojlari, masalan, fasllar va kalendarni aniqlaş zarurati asosida vujudga kelgan. Yozma tarixdagi ilk sivilizatsiyalar — bobilliklar, yunonlar, hindlar, misrliklar, xitoylar, mayyalar v…
+ Bobilliklar matematik va ilmiy astronomiyaning boşlanişiga asos soldi va oy tutilişlarining saros deb ataluvçi takroriy davrda qaytişini aniqladi. Qadimgi Yunonistonda Samoslik Aristarx (miloddan avvalgi III asr) ge…
+ Örta asrlarda islom olamida astronomiya rivojlandi; IX asr boşlarida birinçi rasadxonalar paydo böldi. 964-yilda Abdurrahmon al-Söfi Andromeda galaktikasini tasvirladi, 1006-yilda Ali ibn Ridvan va xitoylik astronom…
+ Uyğoniş davrida Kopernik geliotsentrik modelni taklif qildi. Taxminan 1608-yilda teleskop ixtiro qilindi; Galileo Galiley Venera fazalarini kuzatib, bu modelni qöllab-quvvatladi. Kepler sayyoralar harakatini tasvirlov…
+ Galaktikalarning, jumladan Somon yölining, yulduzlar guruhi sifatida mavjudligi XX asrdagina isbotlandi. Galaktikalarning uzoqlaşişi koinot kengayişining kaşf etilişiga olib keldi. Kosmik teleskoplar atmosfera tös…
+ ## Tarmoqlari va usullari
+ Professional astronomiya kuzatuv va nazariy sohalarga bölinadi. Kuzatuv astronomiyasi astronomik obyektlarni kuzatib ma'lumot töplaydi, bu ma'lumotlar keyin fizika tamoyillari yordamida tahlil qilinadi. Nazariy astrono…
+ Tarixan astronomiya astrometriya, samoviy navigatsiya, kuzatuv astronomiyasi va kalendar tuzişni öz içiga olgan. Astronomiyada havaskorlar ham faol rol öynaydi, ayniqsa vaqtinçalik hodisalarni aniqlaşda; ular yangi…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 11-oktabrYozgan: Wikidata→ manba: Wikidata: Q333
Sabab: Boşlang'iç import (CC0). Moderator hali ko'rmagan.