Bataysk
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Bataysk — Rossiyaning Rostov viloyatidagi şahar. U viloyat böysunuvidagi şahar bölib, «Bataysk şahri» şahar okrugini taşkil etadi.
Tarixi
13Bataysk atrofida neolit davridan boşlab odam yaşagani izlari topilgan (Koysug qabristoni, Batay 1 posyolkasi). Rus tadqiqotçisi A. V. Fayfert ma'lumotlariga köra, bu joylar 18-asrda bir neça bor Rossiya va Turkiya örtasida qölma-qöl ötgan, 1768—1774-yillardagi rus-turk uruşidan keyin Rossiya imperiyasi tarkibiga mustahkam kirgan. 1769-yilda dehqonlar Don daryosidan ötib, Koysug daryosi böyiga joylaşgan va Batay slobodasiga asos solgan. Boşqa rivoyatga köra, birinçi aholi Safonov, Jikriveskiy va Grebennikov-Lomov oilalari bölgan.
Ensiklopediya materiallarida şaharning asos solingan yili 1769 deb körsatiladi. 1782-yilgi röyxatda slobodada 324 erkak va 307 ayol qayd etilgan. 1875-yil 14-iyulda Vladikavkaz temir yölining Bataysk bekati oçildi, bu qişloq rivojiga turtki berdi. 1904-yilda qişloqda 17 616 kişi yaşagan.
1924-yilda Bataysk tumani taşkil etildi, 1925-yilda qişloq işçilar posyolkasiga aylantirildi. 1930-yilda şarqiy çekkada aerodrom quriş qarori qabul qilindi; 1931-yilda Fuqaro havo flotining aviatsiya maktabi oçildi. Maktabdan 103 nafar Sovet Ittifoqi Qahramoni, jumladan beşta ikki karra qahramon çiqqan; bitiruvçilari orasida Aleksey Maresyev, kosmonavtlar V. Komarov, Ye. Xrunov va V. Gorbatko bor. 1938-yil 26-oktabrda posyolka şahar toifasiga ötkazildi. 1942-yil 27-iyulda şahar nemis qöşinlari tomonidan egallangan.
Geografiyasi
13Şahar Rostov-na-Donudan 15 km janubi-şarqda joylaşgan va Rostov aglomeratsiyasiga kiradi. Inglizça manbada masofa 15 km janubi-ğarb deb körsatilgan. Maydoni 77,68 km², dengiz sathidan balandligi 8 metr. Ğarbiy va şimoliy qismida Malyy Koysug daryosi oqadi, M-4 aylanma yöli yonida Solyonoye köli (sobiq Batay gidrokareri) bor, janubda Azov taqsimlovçi kanali ötadi. Iqlimi mötadil-kontinental, subtropik belgilar bilan: yoz issiq, qiş yumşoq, köpinça qorsiz.
Aholisi
13Aholisi: 1989-yilda 91 930, 2002-yilda 107 438, 2010-yilda 111 843, 2021-yilgi röyxatda 126 988 kişi.
Iqtisodiyoti
131940-yilda şaharda 11 sanoat korxonasi bölib, ularda 7 ming kişi işlagan; oziq-ovqat sanoati, asosan qandolat mahsulotlari ustun edi. Aholining katta qismi temir yöl transportida band bölgan. 1941-yilda sanoat işlab çiqarişlari soni 13 taga yetgan. Şahar yaqinida sobiq Bataysk aviabazasi joylaşgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda M. Gorkiy nomidagi markaziy kutubxona, N. Krupskaya nomidagi bolalar kutubxonasi va boşqa kutubxonalar, Bataysk tarix muzeyi, «Illyuzion» kinoteatri hamda şahar madaniyat va dam oliş markazi faoliyat yuritadi. Yuksaliş çerkovi 1990—2006-yillarda qayta qurilgan, 1937-yilda vayron qilingan Jonbaxş Uçlik çerkovi 2013-yilda tiklangan. Haykallar orasida markaziy maydondagi Lenin haykali, A. Puşkin va N. Gonçarova yodgorligi (2013), Birinçi jahon uruşi yodgorligi (2014), «Ayiqlar» haykali (2019) va aviatorlar boğidagi MiG-15 stelasi bor. Şahar kuni sentyabrning oxirgi yakşanbasida nişonlanadi. Sremski Karlovtsi (Serbiya) bilan qardoş şahar.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Bataysk // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2399 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABataysk. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2399
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2399
Manbalar
1 ta manba- 1https://www.wikidata.org/wiki/Q104649wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.