Batial
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Batial yoki batial zona (yunonça «bathys» — çuqur) — Dunyo okeani tubining sayoz sublitoral va eng çuqur abissal qismlari orasida joylaşgan ekologik zonasi. ÖzME'ga köra, u taxminan 200 metrdan 3000 metrgaça bölgan çuqurlikni qamrab oladi va okean maydonining beşdan bir qismini egallaydi. Atama gidrobiologiya, okeanologiya, dengiz biologiyasi va ixtiologiyada şu çuqurlikda yaşovçi organizmlar makonini belgilaş uçun işlatiladi.12
Joylaşuvi va relyefi
13ÖzME va Rusça Vikipediyaga köra, geomorfologik jihatdan batial asosan materik yonbağri bilan mos tuşadi: u materik sayozligining çekkasidan boşlanib, okean tubining keng tekis qismiga qadar davom etadi. Bu yerda okean tubining relyefi ğoyat notekis va kesik-kesik. Rusça Vikipediyaga köra, tubda çökindilar yaxlit qatlam hosil qilmaydi, köp joylarda tub jinslar yer yuzasiga çiqib turadi.
Inglizça Vikipediyada şunga yaqin «batipelagik zona» tuşunçasi ham keltirilgan, biroq u ançagina çuqurroq — 1000 metrdan 4000 metrgaça bölgan oçiq okean suv qatlamini anglatadi. Şu manbaga köra, materik yonbağirlari asosan töplanib qolgan çökindilardan, suv osti toğlari va okean örta tizmalari esa qattiq jinslardan tuzilgan; ayrim joylarda gidrotermal buloqlar uçraydi.
Tabiiy şaroiti
13Batialda tabiiy şaroit yil davomida deyarli özgarmaydi. ÖzME'ga köra, suvning harorati va şörligi mavsumga qarab sezilarli farq qilmaydi. Rusça Vikipediya bu zonaning boşqa xususiyatlarini ham sanab ötadi: bosim juda yuqori (taxminan 250 atmosferagaça), yoruğlik deyarli tuşmaydi, suv ziçligi kam özgaradi, suv harakati sust, lekin abissaldagiga qaraganda faolroq. Inglizça Vikipediyaga köra, Quyoş nuri yetib kelmagani uçun bunday çuqurliklarda fotosintez bölmaydi; organizmlar asosan yuqori qatlamlardan çökib tuşadigan organik qoldiqlar — «dengiz qori» hisobiga oziqlanadi.
Hayoti
13Yoruğlik yetişmasligi sababli batialda ösimliklar juda kam. ÖzME'ga köra, bu yerdagi tirik mavjudotlar orasida hayvonlar ustunlik qiladi: çuqur suvda yaşaşga moslaşgan baliqlar, mollyuskalar va boşqa umurtqasiz hayvonlar uçraydi. Rusça Vikipediyaga köra, batialning hayvonot dunyosi ança xilma-xil bölib, uning quyi qismida abissal şakllarga ötuvçi köp baliq turlari yaşaydi. Batial tubida töplanadigan çökindilar alohida batial yotqiziqlar deb ataladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Batial // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3828 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABatial. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3828
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3828
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Батиальru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Bathyal zoneen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 143-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 143-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.