Belkanto

Belkanto ([[Italyan tili|italyança]] bel canto — «gözal kuylaş») — Italiyada şakllangan xonandalik maktabi, yengil, ravon va nafis kuylaş uslubi. Keng ma'noda bu atama vokal ijrodagi silliqlik va mukammallikni anglatadi. ÖzME'ga köra, belkanto ijroçidan benuqson mahoratni hamda koloraturaga xos virtuoz parçalarni ijro eta biliş qobiliyatini talab qiladi.12

ÖzME'ga köra, belkanto uslubi 17-asr örtalarida italyan operasida paydo bölgan va Italiyaning milliy xonandalik maktabi şakllanişiga asos bölgan. Rusça Vikipediya uning ildizlarini 16-asr oxirida opera san'atining tuğilişi va opera asarlarini ijro etiş uçun zarur vokal maktabning rivojlanişi bilan boğlaydi. Bu manbaga köra, uslubning ifoda vositalari italyan tilining fonetik xususiyatlari va xalq ijroçiligi an'analari asosida yuzaga kelgan, gullab-yaşnaş davri esa 18-asrga töğri keladi. Yakkaxon ariyalar keng tarqalgaç, ovozni çiniqtiriş uçun solfedjio deb ataluvçi maxsus maşqlar yaratilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 18-asrda belkantoning yirik bilimdoni va öqituvçilari qatorida Nikola Porpora va Antonio Bernakki bölgan.

Rusça Vikipediya tor ma'noda «belkanto davri» deb italyan operasi tarixidagi taxminan 1810—1850-yillarni ataydi — bu Rossini, Bellini va Donitsetti ijod qilgan davrdir. Inglizça Vikipediyaga köra esa, «bel canto» iborasi muayyan kuylaş maktabining nomi sifatida faqat 19-asr örtalarida, 1830-yillardan söng susayib borgan uslubni sağinç bilan eslaş uçun qöllana boşlagan. Bu manbaga köra, atama hozir ham noaniqligiça qolmoqda va köpinça yöqolib borayotgan kuylaş an'anasini ifodalaş uçun işlatiladi.

Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, belkanto ovozning barça registrlarda bir tekisligi, a'lo darajadagi legato, yumşoq tembr, ovozning öta harakatçan va egiluvçanligi bilan ajralib turadi. Uning muhim belgilari qatoriga söz urğusi va ma'noga mos kuylaş, ovoz rangini matnning hissiy mazmuniga moslaş, grammatik va ritorik pauzalarga asoslangan aniq frazirovka, legato va stakkatoning turli xillari, portamento, ovoz kuçini silliq oşirib-pasaytiriş (messa di voce), tempni rubato orqali özgartiriş, ariya va reçitativlarga bezak parçalarini kiritiş kiradi. Improvizatsiya mahorati ham rağbatlantirilgan.

Rusça Vikipediyaga köra, romantizm estetikasi italyan operasiga kirib kelgaç, belkanto opera madaniyati susaygan, biroq 20-asrning ikkinçi yarmida qayta jonlana boşlagan. ÖzME'ga köra, belkanto yangi ijro uslublari bilan boyib borgan va boşqa xalqlarning milliy opera xonandaligi maktablariga, jumladan, Örta Osiyo xalqlari opera ijroçiligining şakllanişiga ham ta'sir körsatgan.