Biya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Biya — Rossiya Federatsiyasining Oltoy Respublikasi va Oltoy ölkasi hududidan oqadigan daryo. U Telets kölidan çiqadi va Biysk şahridan quyiroqda Katun daryosi bilan qöşilib, Ob daryosini hosil qiladi. ÖzME Biyani Obning eng yirik öng tarkibiy qismi sifatida ta'riflaydi. Daryoning uzunligi 301 km, havzasining maydoni 37 ming km².12
Nomi
13Rusça Vikipediyaga köra, daryo nomi samodiy tillaridagi «bi» — «suv» sözidan kelib çiqqan bölişi mumkin; oltoyça şakli «Biy» esa «janob» ma'nosidagi söz bilan boğlanadi.
Oqimi
13ÖzME'ga köra, Biyaning yuqori qismi toğlar orasidan, örta qismi past-baland tepaliklar orqali ötadi, öngdan Lebed irmoği qöşilganidan keyin esa daryo keng vodiyga çiqadi. Rusça Vikipediya qayd etişiça, Telets kölidan Saraqokşa irmoği quyiladigan joygaça suvi tiniq va sovuq (10–15 °C), quyi oqimda esa ançagina isiydi. Irmoqlari Oltoyning boşqa daryolariga qaraganda kam; ularning eng yiriklari — Saraqokşa, Lebed va Nenya. Daryo böyida Turoçak qişloği va Biysk şahri joylaşgan.
Gidrologiyasi
13Biya asosan qor va yomğir suvlaridan töyinadi. Rusça Vikipediyaga köra, uning suv yiğadigan hududining katta qismini Telets köliga quyiladigan Çulişman daryosi taşkil etadi, toşqin davri esa uzoq çöziladi. Biysk yaqinida örtaça yillik suv sarfi sekundiga 477 m³ ni taşkil etadi. Daryo yuqori oqimda noyabr oxiri — dekabr boşida, quyi oqimda noyabr örtalarida muzlaydi; aprel boşi va örtalarida muzdan xalos böladi. Ayrim qismlarida har yili ham muz qoplami hosil bölavermaydi.
Foydalanilişi
13ÖzME'ga köra, Biya quyiliş joyidan 225 km yuqorigaça kema qatnovi uçun yaroqli bölgan va undan yoğoç oqiziş uçun foydalanilgan. Rusça Vikipediya ma'lumotiça, 1960–1980-yillarda daryoda yölovçi va yoğoç taşiydigan kemalar muntazam qatnagan, yoğoç oqiziş esa 1992-yilda töxtatilgan. 2022-yil holatiga kema qatnovi faqat quyilişdan Biysk daryo portigaça bölgan 22 km lik qismda saqlanib qolgan. Hozirgi kunda Biya qayiq va katamaranda suzuvçi sayyohlar orasida ommabop: yuqori oqimida bir neça ostona bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Biya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3566 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABiya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3566
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3566
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Бияru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Biya (river)en.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 394–395-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 394–395-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.