British petroleum
SaqlaşBoşqa nomlari: BP
Öqiş: 2 daqiqa
BP (British Petroleum) — boş qarorgohi Londonda joylaşgan transmilliy neft-gaz kompaniyasi. Ingliz tilidagi manbaga köra, u neft va gaz sohasining «supermajor» deb ataladigan yirik kompaniyalaridan biri.
Tarixi
13Kompaniyaning ildizi 1909-yil 14-aprelda tuzilgan Anglo-Persian Oil Company (APOC) bilan boğliq. U Eronda topilgan neft konlarini özlaştiriş uçun Burmah Oil Company şöba korxonasi sifatida taşkil etilgan. Rus tilidagi manbaga köra, asosçi — ingliz tadbirkori Uilyam Noks D'Arsi (1849—1917); u 1901-yil mayda fors şohidan neft qidiriş va qazib oliş imtiyozini olgan. 1908-yil mayda Fors janubi-ğarbidagi Masjed Soleymonda neft topilgan; bu Yaqin Şarqdagi birinçi sanoat ahamiyatidagi kon bölgan. Abadondagi neftni qayta işlaş zavodi 1912-yilda işga tuşgan. Birinçi raisi lord Stratkona edi.
1914-yilda Britaniya hukumati kompaniyada nazorat paketini oldi. 1935-yilda kompaniya Anglo-Iranian Oil Company (AIOC) deb, 1954-yilda British Petroleum Company deb qayta nomlandi. 1951-yilda Eron hukumati neft sanoatini milliylaştirdi; 1954-yil oktyabrda tuzilgan xalqaro konsorsiumda kompaniyaning uluşi 40% böldi.
1960-yillarda kompaniya Alyaska va Şimoliy dengizda faoliyatini kengaytirdi: 1965-yilda Şimoliy dengizda gaz, 1969-yilda Alyaskadagi Pradxo-Bey koni topildi. Liviyadagi neft aktivlari 1971-yilda, Nigeriyadagilari 1979-yilda milliylaştirildi. Hukumat uluşi 1979—1987-yillarda bosqiçma-bosqiç sotildi. 1998-yilda Amoco bilan birlaşib, BP Amoco p.l.c. taşkil topdi; keyin ARCO va Burmah Castrol sotib olindi. 2001-yilda nomi BP p.l.c. ga qisqartirildi.
2010-yilda Deepwater Horizon platformasida portlaş yuz berib, tarixdagi eng yirik neft tökilişi sodir böldi (taxminan 4,9 mln barrel). Kompaniya bu voqea bilan boğliq qöşimça mablağ uçun aktivlarini sota boşladi. 2022-yil martda «Rosneft»dagi 20% uluş hisobdan çiqarildi.
Faoliyati (mahsulot va xizmatlar)
13BP neft va gaz sanoatining barça yönalişida işlovçi vertikal integratsiyalaşgan kompaniya: qidiruv va qazib oliş, qayta işlaş, tarqatiş va marketing, elektr energiyasi işlab çiqariş hamda savdo. Kompaniyaning avtoyoqilği şaxobçalari BP markasi ostida (butun dunyoda), AQShda Amoco, Germaniyada Aral markalari ostida işlaydi. Eng yirik bölinmasi — AQShdagi BP America. Rus tilidagi manbaga köra, tuşumning taxminan uçdan bir qismi AQShdagi faoliyatdan keladi.
Raqamlarda
13Özbekça Vikipediyadagi (sanasi körsatilmagan) ma'lumotga köra: yiliga 77,5 mln t neft qazib oliş, 96,2 mln t neftni qayta işlaş, yillik savdo hajmi 46,2 mlrd dollar, sof foyda 2,2 mlrd dollar; qayta işlaş korxonalari 25 mamlakatda.
Ingliz tilidagi manbaga köra, 2024-yil holatiga: 61 mamlakatda faoliyat, kuniga taxminan 2,4 mln barrel neft ekvivalenti işlab çiqariş, isbotlangan zaxira 6,25 mlrd barrel, dunyo böylab taxminan 21 200 yoqilği şaxobçasi.
Rahbariyati va tuzilmasi
13Kompaniyaning birinçi raisi lord Stratkona bölgan. Çarlz Grinuey 1910-yilda boşqaruvçi direktor, 1914-yilda rais böldi; 1927-yilda uni Jon Kadman almaştirdi. 1990-yilda kompaniyani Robert Xorton boşqardi; 1992-yilda u iste'foga yuborilgaç, lavozim kengaş raisi va boş boşqaruvçi direktorga bölindi. Kompaniya 1987-yilgaça qisman davlat mulki edi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)British petroleum // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2003 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABritish petroleum. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2003
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2003
Raqamlarda
Xodimlar soni · 2019-yil
70 100 kişi
Daromad (tuşum) · 2024-yil
AQSh dollari: 194,6 mlrd
−19,4 % (yomon)2022-yilga nisbatan
Sof foyda · 2022-yil
AQSh dollari: 27,7 mlrd
+265,5 % (yaxşi)2021-yilga nisbatan
Umumiy kapital (öz mablaği) · 31-dekabr 2022
AQSh dollari: 83 mlrd
−8,2 % (yomon)31-dekabr 2021ga nisbatan
Aktivlar · 31-dekabr 2022
AQSh dollari: 288,1 mlrd
+0,3 % (yaxşi)31-dekabr 2021ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q152057wikidata.org · 8 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.