Buenos Ayres
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Buenos Ayres (ispan. Buenos Aires, rasmiy nomi — Ciudad Autónoma de Buenos Aires, ya'ni Buenos Ayres Avtonom şahri) — Argentinaning poytaxti va eng yirik şahri. U mamlakatning ma'muriy, madaniy va iqtisodiy markazi hisoblanadi.
Tarixi
13Şahar 1536-yil 2-fevralda ispan Pedro de Mendosa boşçiligidagi ekspeditsiya tomonidan asos solingan. Hindularning hujumlari tufayli 1541-yilda (ingliz tilidagi manbada — 1542-yilda) aholi manzilgohni tark etdi, şahar taşlab ketilib, öt qöyildi. 1580-yil 11-iyunda Xuan de Garay şaharni qayta tikladi. Ikkala holatda ham şahar Peru vitse-qirolligi tarkibida bölgan.
1776-yilda Buenos Ayres yangi tuzilgan Río de la Plata vitse-qirolligining poytaxtiga aylandi. 1785-yilda vitse-qirollikka mustaqil savdo qilişga ruxsat berildi, şundan söng şahar gullab-yaşnadi.
Buyuk Britaniya qöşinlari 1806-yilda şaharni egalladi, ammo bir neça oydan söng taslim böldi. 1807-yilgi ikkinçi hujum esa daf etildi. 1810-yilgi May inqilobida ispan noibi ağdarilib, birinçi milliy hukumat — Birinçi xunta tuzildi. 1816-yil 9-iyundan şahar Janubiy Amerika Birlaşgan provinsiyalarining poytaxti böldi.
1880-yilda şahar federallaştirilib, Buenos Ayres provinsiyasidan ajratildi va hukumat joylaşgan poytaxtga aylandi. 1994-yilgi konstitutsiyaviy özgartirişdan keyin şahar özini özi boşqariş huquqini oldi. Rusça manbaga köra, metropoliten qurilişi 1913-yilda boşlangan va Lotin Amerikasida birinçi bölgan.
Geografiyasi
13Şahar Río de la Plata qöltiği sohilida joylaşgan. Özbekça manbada u qöltiqning öng sohilida, rusça manbada ğarbiy qirğoğida, inglizça manbada janubi-ğarbida deb körsatilgan. Örtaça harorat yanvarda 22°, iyulda 10°, yillik yoğin miqdori örtaça 1000 mm.
Rusça manbaga köra, şahar rasman 48 rayonga bölingan.
Aholisi
13Buenos Ayres aholisini porteñolar (ispan. porteños, «port aholisi») deb ataşadi. 2010-yilgi röyxatga olişga köra, şahar aholisi 2 891 082 kişi, Katta Buenos Ayres aglomeratsiyasida esa 12 801 364 kişi yaşagan. Inglizça manbada şahar aholisi 3,1 mln., şahar atrofi bilan 16,7 mln. kişi deb berilgan. Özbekça manbada 1999-yil uçun aholi 6 mln., şahar atrofi bilan 11,8 mln. kişi körsatilgan.
19-asrdan boşlab şahar dunyoning turli joylaridan kelgan muhojirlarni qabul qilgan, bu uni Amerikadagi eng xilma-xil şaharlardan biriga aylantirgan.
Iqtisodiyoti
13Özbekça manbaga köra, şahar yirik temir yöl tuguni va dengiz porti, Janubiy Amerikadagi havo yöllari markazi hisoblanadi; mamlakat importining 85 foizi va eksportining 43 foizi şahar orqali ötadi. Mamlakat sanoat mahsulotining deyarli yarmi şaharda işlab çiqariladi. Asosiy tarmoqlar — oziq-ovqat va yengil sanoat; şuningdek maşinasozlik, neftni qayta işlaş, kimyo, elektrotexnika va farmatsevtika rivojlangan.
Buenos Ayres GaWC reytingida Alfa şahar sifatida tasniflangan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şahar mamlakatning asosiy ta'lim markazi. Bu yerda Buenos Ayres universiteti (özbekça manbada 1821-yildan), Argentina milliy kutubxonasi, 30 ta muzey, 40 dan ortiq teatr, konservatoriya (1893-yil) va botanika boği bor. Şahar öz ayrim yodgorliklari — 18-asrda qurilgan San-Ignasio çerkovi (1710—1734), ratuşa (1725—1754), sobor (1804) va „Kolon“ teatri (1909) bilan maşhur. Prezident qarorgohi — Casa Rosada. Şaharda 1978-yilgi futbol böyiça jahon çempionati öyinlari ötkazilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Buenos Ayres // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/414 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABuenos Ayres. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/414
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/414
Raqamlarda
Aholi soni · 2022-yil
3,1 mln kişi
+8 %2010-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1486wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q414wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.