Devoni hikmat
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
„Devoni hikmat“ — Ahmad Yassaviyning şe'rlarini öz içiga olgan majmua. Unda Yassaviy izdoşlarining ijod namunalari ham kiritilgan. Rus tilidagi manbada asar çiğatoy (turkiy) tilida yozilgan falsafiy-diniy mazmundagi şe'rlar turkumi, deb ta'riflanadi.
Yaratilişi
13Asarning asl nusxasi saqlanmagan. Rus Vikipediyasiga köra, eng qadimgi nusxa 15-asr örtalarida arab yozuvida köçirilgan.
Ahmad Yassaviy „Devoni hikmat“ni şu nom bilan kitob tarzida tartib bermagan. Uni Yassaviyning murid va izdoşlari tuzgan: ular ustozlarining hikmatlarini bir joyga jamlab, majmuaga şu nomni bergan. Şu sababli „Devoni hikmat“dagi hamma şe'rlar ham Yassaviyga mansub emas.
Yassaviylik tariqatiga kirganlar uçun bu şe'rlarni öqib yod oliş, qobiliyati yetganlar uçun esa şunday şaklda şe'rlar yoziş tariqatning daxlsiz talablaridan hisoblangan.
Mazmuni
13Asar islom dini asoslaridan bahs etadi, şariat ahkomi va ahli sunnat aqidalaridan saboq beradi, tasavvuf sirlari hamda tariqat odob-arkonini yoritadi. Unda ilohiy işq ğoyasi va didaktik yönaliş yetakçilik qiladi. Munojot, qasida va munozara janriga mos şe'rlar bilan birga „Me'rojnoma“ (Muhammad alayhissalomni madh etuvçi manzuma) ham kiritilgan.
Rus Vikipediyasida asarda şariat, tariqat, ma'rifat va haqiqat tuşunçalari yoritilişi, zohidlik, dunyodan voz keçiş va sabrga çaqirilişi, adolat, halollik va yaxşilikka da'vat qilinişi ta'kidlanadi.
Şe'rlar poetik jihatdan xalq qöşiqlariga yaqin bölgani uçun xalq orasida keng tarqalgan. Oğizdan-oğizga, kitobdan-kitobga ötiş jarayonida hikmatlar öz asl tili va uslubini özgartirgan, ammo asosiy ğoyaviy mazmuni saqlanib qolgan.
Tarjima va naşrlari
13Özbek Vikipediyasiga köra, asar 19-asrdan boşlab Toşkent, Buxoro, Kogon, Qozon va Istanbulda bir neça bor naşr etilgan. Mavjud qölyozma va bosma nusxalar bir-biridan farq qiladi.
Rus Vikipediyasi naşr yillarini quyidagiça körsatadi: Qozon (1887, 1901), Istanbul (1901), Toşkent (1902, 1911).
Ta'siri
13Yassaviy tariqati turli davr va joylarda şogird va muxlislari tomonidan davom ettirilgan, tariqat köplab şoirlarni yetiştirgan maktab vazifasini bajargan. Sulaymon Boqirğoniy, Bobo Moçin, Şamsiddin Özgandiy Xudoydod, Qul Nasimiy, Ubaydiy va boşqa tasavvuf şoirlari „Devoni hikmat“ ta'sirida bir qator asarlar yozgan. Şu bois asar faqat Yassaviyniki emas, Yassaviy tariqatining bir neça asrlik umumiy adabiy yodgorligi hisoblanadi. Rus Vikipediyasiga köra, Yassaviy şe'rlari qozoq daştida ham katta şuhrat qozongan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Devoni hikmat // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1617 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADevoni hikmat. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1617
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1617
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q6097153wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.