Diskont

Diskont (inglizça «discount» — «çegirma») — iqtisodiyot va moliyada ikki narx yoki ikki kurs örtasidagi farqni, şuningdek narxdan qilinadigan çegirmani anglatuvçi atama. Rusça Vikipediyaga köra, sözning tom ma'nosi «çegirma, ayirma, farq» bölib, aniq mazmuni qöllanayotgan sohaga qarab özgaradi. ÖzME atamaning kelib çiqişini lotinça «computare» («hisoblamoq») fe'li bilan ham boğlaydi.1

ÖzME diskontning bir neça ma'nosini ajratadi:

• Qimmatli qoğozlar bozorida — qimmatli qoğozning fond birjasidagi joriy narxi bilan uning nominal qiymati yoki qaytarib sotib oliş narxi örtasidagi farq. Masalan, nominali 100 birlik bölgan obligatsiya 92 birlikka sotilsa, diskont 8 birlikka teng böladi.
• Valyuta bozorida — valyutaning forvard kursi, ya'ni bitim tuzilgan paytda kelişilib, tölovi keyinroq amalga oşiriladigan kurs bilan joriy naqd kurs örtasidagi farq.
• Tovar savdosida — bir tovarning turli muddatlarda yetkazib berilişiga qarab belgilangan narxlari örtasidagi farq.
• Sifat çegirmasi — tovar sifati standart yoki şartnoma talablariga javob bermagani uçun narxning pasaytirilişi.
• Bank amaliyotida — bankning vekselni muddati tugamasdan sotib olişi (veksel hisobi) hamda buning uçun bank undiradigan foiz.

Rusça Vikipediyaga köra, veksel yoki obligatsiyalar kelajakda nominal qiymati böyiça qaytarilgani sababli, ularni çiqarilgan paytda sotib olgan xaridor nominaldan kamroq haq tölaydi. Narx bilan nominal örtasidagi farq aslida berilgan qarz uçun olinadigan foiz vazifasini ötaydi. Agar egasi qoğozni muddatidan oldin sotmoqçi bölsa, uni yana diskont bilan sotiş — qayta diskontlaş mumkin. Markaziy banklar tijorat banklariga şunday operatsiyalar orqali mablağ berganda qöllaydigan foiz stavkasi köpinça diskont stavkasi deb ataladi.

Kundalik savdoda diskont sotuvçi xaridorga e'lon qilingan narxdan beradigan çegirmani bildiradi. Rusça Vikipediyaga köra, bunday çegirma darhol naqd tölaganda (naqd çegirma) yoki ulgurji xarid qilinganda (savdo çegirmasi) berilişi mumkin. Savdo çegirmalari sotuv hajmini oşiriş, doimiy mijozlarni jalb qiliş yoki yirik xaridor talabini qondiriş maqsadida qöllanadi. Doimiy xaridorlarga beriladigan diskont kartalari ham şu ma'noga asoslangan.