Don ot zoti

Don ot zoti — Rossiyaning Don daryosi havzasidagi daşt mintaqasida yaratilgan, salt miniladigan va aravaga qöşiladigan ot zoti. Inglizça Vikipediyaga köra, zot dastlab kazak otliq qöşinlari uçun yetiştirilgan, hozir esa asosan minişda va ulov sifatida foydalaniladi.1

ÖzME'ga köra, zotni Don kazaklari yaratgan: ular mahalliy daşt otlarini, XV–XIX asrlarda esa Janubiy Rossiya zotlarini Qoraboğ, fors, arab va sof qonli turkman otlari bilan çatiştirgan. Inglizça Vikipediyaga köra, «Eski Don» deb ataluvçi ilk tip yarim yovvoyi rus daşt otlaridan va kazaklar Şarqdan olib kelgan Qoraboğ, turkman, arab otlaridan kelib çiqqan; u örta böyli, epçil va nihoyatda çidamli bölgan. XIX asr boşida bu tip Orlov yörğasi, arab, sof qonli ingliz va Qoraboğ otlari qoni qöşilib, yangi qiyofaga keltirilgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, Don otlari 1812-yilgi uruşda kazak otliqlarining asosiy ulovi bölgan. XIX asrning ikkinçi yarmida zotga talab ayniqsa oşgan va köplab otlar xorijga sotilgan. Birinçi jahon uruşi va fuqarolar uruşi yillarida zot ançagina kamayib ketgan, biroq 1920-yillarda harbiy yilqiçilik zavodlarida tezda tiklangan.

ÖzME'ga köra, Don otlari asosan malla va jiyron tusda böladi, gavdasi yirik. Inglizça Vikipediyada ular orasida töriq, qora va kul rang otlar ham uçraşi, malla tusning köpinça tillarang jilo berişi aytiladi. ÖzME keltirgan ölçamlar böyiça yağrin balandligi 160–163 sm, tana uzunligi 162–165 sm, kökrak aylanasi 195–198 sm, oyoq poçasi aylanasi 20–21 sm ga teng. Inglizça Vikipediyaga köra, boşi ixçam, böyni yaxşi şakllangan, kökragi keng va çuqur, oyoqlari uzun va baquvvat, tuyoqlari pişiq.

Zot yozning jazirama issiğiga ham, qişning qattiq sovuğiga ham bardoş beradi. ÖzME'ga köra, çopqirlik sinovida uç yaşar Don oti 2400 metr masofani 2 daqiqa 43,2 soniyada bosib ötgan. Inglizça Vikipediyaga köra, bu otlar uzoq masofani qisqa vaqtda bosib ötib, yana jang uçun kuç saqlab qola olgan.

ÖzME'ga köra, zot Rossiyaning Rostov viloyatida va Qozoğistonning janubiy viloyatlarida köpaytiriladi, köp mamlakatlarda, jumladan Örta Osiyoda mahalliy ot zotlarini yaxşilaşda foydalaniladi. Inglizça Vikipediyaga köra, Don oti Budyonniy zoti va boşqa bir qator zotlarning yaratilişida muhim rol öynagan.