Epididimit

Epididimit (yunonça «epididymis» — moyak ortiği va «-itis» — yalliğlaniş qöşimçasi) — erkaklarda moyak ortiğining yalliğlanişi. Moyak ortiği — moyakning orqa tomonida joylaşgan, uruğ hujayralari yetiladigan va töplanadigan egilgan a'zo. Rusça Vikipediyaga köra, kasallik yorğoq sohasida qizariş, şiş va oğriq bilan namoyon böladi; öz vaqtida davolanmasa, yalliğlaniş moyakning öziga ham ötadi va epididimo-orxit rivojlanadi.12

ÖzME'ga köra, epididimitga infeksiya kirişi yoki yorğoqning jarohatlanişi sabab böladi. Qözğatuvçisiga qarab stafilokokk, streptokokk, sil, brutsellyoz va jinsiy yöl bilan yuqadigan infeksiyalar keltirib çiqargan epididimitlar farqlanadi. Infeksiya moyak ortiğiga qon orqali (gripp, zotiljam va boşqa kasalliklarda) yoki siydik va uruğ yöllari orqali ötadi.

Inglizça Vikipediyaga köra, ötkir epididimitning eng köp uçraydigan sababi bakterial infeksiya bölib, bakteriyalar siydik çiqariş kanalidan uruğ yöllari orqali moyak ortiğiga kötariladi. Jinsiy hayot keçirayotgan yoş erkaklarda köpinça xlamidiya va gonoreya qözğatuvçilari, 35 yoşdan katta erkaklarda esa köproq içak tayoqçasi sabab böladi; keksalarda bu holat köpinça siydik yöllari tutilişi bilan boğliq. Rusça Vikipediya xavf omillari qatorida siydik kateterlari, uretrit va prostatitning asoratlari, ilgari ötkazilgan tepki (parotit) va silni ham sanaydi.

Rusça Vikipediyaga köra, kasallik köproq 15–30 yoşdagi va 60 yoşdan oşgan erkaklarda uçraydi, bolalarda kam kuzatiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, AQŞda 15–35 yoşlilar orasida yiliga taxminan 600 ming kişi epididimit bilan oğriydi. Kasallik ötkir va surunkali şakllarda keçadi. ÖzME'ga köra, ötkir epididimit tösatdan boşlanadi: moyak ortiği va yorğoq qattiq oğriydi, harorat kötariladi, oğriq çov va yonboş sohasiga tarqaladi, moyak ortiği kattalaşib qattiqlaşadi, yorğoqning tegişli yarmi qizarib şişadi. Inglizça Vikipediyaga köra, siyişda açişiş va tez-tez siyiş ham kuzatilişi mumkin, oğriq moyak kötarilganda biroz kamayadi. Surunkali şakl vaqti-vaqti bilan qözib turadi.

ÖzME'ga köra, epididimit vaqtida davolanmasa, uruğ ötkazuvçi yöllar berkilib, bepuştlikka olib kelişi mumkin. Inglizça va Rusça Vikipediyaga köra, boşqa asoratlar qatoriga yorğoq abssessi, moyak töqimasining qon bilan ta'minlanmay qolib nobud bölişi (infarkti), oqma yara hosil bölişi va surunkali oğriq kiradi. Inglizça Vikipediya moyak buralişi, çov çurrasi va moyak saratoni ham öxşaş belgilar berişini, şuning uçun taşxis qöyişda ularni farqlaş muhimligini ta'kidlaydi.

ÖzME'ga köra, yorğoqqa maxsus kötaruvçi xaltaça (suspenzoriy) taqiladi, fizioterapiya va antibiotiklar buyuriladi, kasallikka sabab bölgan omillar bartaraf etiladi; moyak ortiği yiringlasa, jarrohlik amaliyoti qilinadi. Rusça Vikipediyaga köra, zamonaviy amaliyotda antibiotik aniqlangan qözğatuvçiga qarab tanlanadi, oğriq va yalliğlanişni kamaytiruvçi dorilar ham qöllanadi.