Fiqh
Hozirgi matn kimniki
- Qisqa tavsif · 2026-yil 22-oktabrYozgan: Yangi alifbo
Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan
Fiqh — musulmon huquqshunosligi, shariat qoidalarini Qur’on va sunnat asosida ishlab chiqish bilan shugʻullanuvchi islom taʼlimotining sohasi.→ Fiqh — musulmon huquqşunosligi, şariat qoidalarini Qur'on va sunnat asosida işlab çiqiş bilan şuğullanuvçi islom ta'limotining sohasi. - General matn · 2026-yil 22-oktabrYozgan: Yangi alifbo
Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan
3 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)
12 ta blokda faqat yozuv özgardi — mazmun va muallif öşa
- General matn · 2026-yil 20-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ Tekşirgan: Fox MB · avtomatik yozuv tuzatiş
Sabab: Yozuv qoidasi (Vaqt arxitekturasi): asr arab raqamida (XIII asr → 13-asr); içki «material» sözi örniga manba nomi (Vikipediya). Mazmun özgarmagan.
− Anʼanaviy tarzda fiqh fanlari ikkiga boʻlinadi: usul al-fiqh (huquqiy talqin va tahlil usullari) va furuʼ al-fiqh (fiqhning tarmoqlari, yaʼni shu tamoyillar asosida hukmlar ishlab chiqish). Zamonaviy davrda sunniylik ama…
− Zayd ibn al-Hasanning «Majmuʼ al-fiqh», Molik ibn Anasning «al-Muvatta», Ibn Hanbalning «al-Musnad» kitoblari fiqhga oid dastlabki asarlar hisoblansa-da, ular muayyan mavzuda tanlangan hadislardan iborat edi. Fiqh X asrg…
− XVI asrda Usmonli saltanatida va XVII asr ikkinchi yarmida boburiylar davlatida fiqh qoidalari keng qoʻllangan. Hozirda islom mamlakatlarida dunyoviy huquq tizimi joriy etilmoqda, bu fiqh taʼsir doirasining torayishiga o…
− Materiallarda fiqh tarixi davrlarga boʻlinishi ham keltirilgan, biroq davrlar soni manbalarda har xil: rus tilidagi materialda olti, ingliz tilidagi materialda sakkiz davr deyiladi.
+ An'anaviy tarzda fiqh fanlari ikkiga bölinadi: usul al-fiqh (huquqiy talqin va tahlil usullari) va furuʼ al-fiqh (fiqhning tarmoqlari, ya'ni şu tamoyillar asosida hukmlar işlab çiqiş). Zamonaviy davrda sunniylik ama…
+ Zayd ibn al-Hasanning «Majmuʼ al-fiqh», Molik ibn Anasning «al-Muvatta», Ibn Hanbalning «al-Musnad» kitoblari fiqhga oid dastlabki asarlar hisoblansa-da, ular muayyan mavzuda tanlangan hadislardan iborat edi. Fiqh 10-asr…
+ 16-asrda Usmonli saltanatida va 17-asr ikkinçi yarmida boburiylar davlatida fiqh qoidalari keng qöllangan. Hozirda islom mamlakatlarida dunyoviy huquq tizimi joriy etilmoqda, bu fiqh ta'sir doirasining torayişiga olib…
+ Manbalarda fiqh tarixi davrlarga bölinişi ham keltirilgan, biroq davrlar soni manbalarda har xil: rus tilidagi Vikipediyada olti, ingliz tilidagi Vikipediyada sakkiz davr deyiladi.
11 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)
- Qisqa tavsif · 2026-yil 18-oktabrYozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 35
Sabab: Bo'sh tavsif to'ldirildi — SI yuklaşi
Fiqh — musulmon huquqşunosligi, şariat qoidalarini Qur'on va sunnat asosida işlab çiqiş bilan şuğullanuvçi islom ta'limotining sohasi.
- General matn · 2026-yil 18-oktabrYozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Fiqh→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 35
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Fiqh (arabça: فقه — biliş, tuşuniş) — musulmon huquqşunosligi, şariat qonun-qoidalarini işlab çiqiş bilan şuğullanuvçi islom ta'limotining bir sohasi. Fiqhni örgangan kişi faqih (köplik: fuqaho) deb atalad…
+ ## Ta'rifi
+ Fiqh sözi arabça bölib, «çuqur tuşuniş» yoki «töliq tuşuniş» ma'nosini bildiradi. Islom huquqşunoslari özlariga berilgan savollar böyiça Qur'on va sunnatni tafsir qiliş (ijtihod) orqali şariatni kengaytira…
+ Tarixçi Ibn Xaldun fiqhni Xudoning qonun-qoidalarini biliş deb ta'riflagan: bu qoidalar talab (vojib), gunoh (harom), tavsiya etilgan (mandub), ma'qul bölmagan (makruh) yoki neytral (mubah) amallarga taalluqlidir.
+ An'anaviy tarzda fiqh fanlari ikkiga bölinadi: usul al-fiqh (huquqiy talqin va tahlil usullari) va furuʼ al-fiqh (fiqhning tarmoqlari, ya'ni şu tamoyillar asosida hukmlar işlab çiqiş). Zamonaviy davrda sunniylik ama…
+ ## Tarixi
+ Fiqh sözi atama sifatida Qur'on va hadislarda qöllangan. Fiqh islom paydo bölişi bilan darhol şakllanmagan. Ilk musulmonlar (sahobalar) islom mohiyatini keyingi avlodlarga (tobi'in va tabaʼ at-tobi'in) yetkazgan, is…
+ Ilk musulmon huquqşunoslaridan Muhammad ibn Idris aş-Şofeiy «ar-Risola» kitobida islom huquqşunosligining asosiy tamoyillarini bayon etgan va qonunning tört ildizini (Qur'on, sunnat, ijmo va qiyos) körsatgan. Keyin…
+ Zayd ibn al-Hasanning «Majmuʼ al-fiqh», Molik ibn Anasning «al-Muvatta», Ibn Hanbalning «al-Musnad» kitoblari fiqhga oid dastlabki asarlar hisoblansa-da, ular muayyan mavzuda tanlangan hadislardan iborat edi. Fiqh X asrg…
+ XVI asrda Usmonli saltanatida va XVII asr ikkinçi yarmida boburiylar davlatida fiqh qoidalari keng qöllangan. Hozirda islom mamlakatlarida dunyoviy huquq tizimi joriy etilmoqda, bu fiqh ta'sir doirasining torayişiga o…
+ Materiallarda fiqh tarixi davrlarga bölinişi ham keltirilgan, biroq davrlar soni manbalarda har xil: rus tilidagi materialda olti, ingliz tilidagi materialda sakkiz davr deyiladi.
+ ## Namunalari
+ Örta asrlarda va yangi davrda fiqhga oid asarlar orasida fatvo töplamlari köpaygan. Misollar: al-Kuduriyning (1037-yilda vafot etgan) «Muxtasar»i, Qozixonning (1196-yilda vafot etgan) «Fatovo»si, Burhoniddin Marğinon…
+ Köp asarlar qozi va muftilar uçun qöllanma bölgan. Masalan, Abu Yusufning (798-yilda vafot etgan) «Kitob al-xaraj»i va Avrangzeb (1658–1707) amri bilan 1669-yilda hanafiy huquqşunoslar guruhi tuzgan «al-Fatovo al-Hi…
+ Movarounnahrda Burhoniddin Marğinoniy va Abu Lays Samarqandiy maşhur faqihlar hisoblangan.
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 11-oktabrYozgan: Wikidata→ manba: Wikidata: Q484181
Sabab: Boşlang'iç import (CC0). Moderator hali ko'rmagan.