First Rand

FirstRand (FirstRand Limited, FirstRand Group) — Janubiy Afrika moliyaviy xizmatlar guruhi va FirstRand Bank'ning xolding kompaniyasi. Uning aksiyalari Yohannesburg va Namibiya fond birjalarida kotirovka qilinadi, boş qarorgohi Yohannesburgda joylaşgan.

Guruh 1998-yil 1-aprelda Anglo American Corporation of South Africa va RMB Holdings (RMBH) moliyaviy va suğurta manfaatlarini birlaştiriş orqali taşkil etilgan. Birlaşuvga First National Bank, Momentum Life Assurers va Southern Life Association kirgan. Rus tilidagi manbaga köra, First National Bank 1838-yilda taşkil topgan (Janubiy Afrikadagi eng qadimgi bank) va 1925–1986-yillarda Barclays tarkibida bölgan. Inglizça manba esa guruh tarixini 1970-yillarda investitsiya banki sifatida boşlanganini yozadi.

Momentum nomini FirstRand Limited deb özgartirib, 1998-yil 25-mayda Yohannesburg birjasida kotirovkaga çiqqan; Anglo American va RMB Holdings ustav kapitalining mos ravişda 20,43% va 25,03% uluşiga ega bölgan. Keyinçalik Anglo American öz uluşini töliq sotgan. Birlaşuvdan söng Rand Merchant Bank va FNB FirstRand Bank Limited tarkibida birlaştirilgan, Momentum suğurta biznesi esa Southern Life bilan qöşilib, FirstRand Insurance Limited taşkil topgan.

Keyingi voqealar: 2012-yil noyabrda Nigeriya Markaziy banki RMB Nigeria va yana bir mahalliy kompaniyaga ön yildan ortiq vaqt içidagi birinçi savdo-bank litsenziyalarini bergan. 2022-yil iyulda First National Bank of Tanzania Exim Bank Tanzania tomonidan sotib olingan. 2024-yilda Britaniya sudi Close Brothers Group va FirstRand'ni avtomobil xaridorlariga kreditlarni notöğri sotişda aybdor deb topgan (dilerlarga komissiya tölangani xaridorlardan yaşirilgan); FirstRand sud xulosasiga qöşilmagan. 2025-yil oktyabrda FirstRand HSBC'ning Janubiy Afrikadagi filiali aktivlari va mijozlarini öz zimmasiga olgan.

Guruh çakana, tijorat, korporativ va davlat sektori mijozlariga bank, suğurta va investitsiya mahsulotlarini taqdim etadi. Asosiy brendlar:

• First National Bank (FNB) — çakana va tijorat banki;
• Rand Merchant Bank (RMB) — korporativ va investitsiya banki;
• WesBank — muddatli tölov asosidagi moliyalaştiriş, avtokreditlaş (inglizça manbaga köra, Janubiy Afrikada avtomobil moliyalaştirişning eng yirik provayderi);
• Ashburton Investments — aktivlarni boşqariş.

FirstRand Bank'ning Londonda, Hindistonda va Gernsida filiallari bor. Vakolatxonalar haqida manbalar turliça yozadi (Angola, Keniya, Şanxay; inglizça manbada Dubay ham bor). Janubiy Afrikadan taşqari guruh Botsvana, Namibiya, Esvatini (Svazilend), Lesoto, Zambiya, Mozambik, Tanzaniya, Gana va Nigeriyada faoliyat yuritadi. Guruh FirstRand Investment Holdings orqali nobank tarmoqlarni, jumladan Morgan Stanley bilan qöşma korxona (RMB Morgan Stanley, 50%) ni boşqaradi. Suğurta biznesi FirstRand Insurance Holdings orqali olib boriladi.

• Guruhning boşqaruvidagi aktivlar — 1,7 trillion randdan ortiq (inglizça manba).
• FirstRand Bank: 600 filial, 4848 bankomat; guruh daromadining 62% va aktivlarining 75% (rus tilidagi manba).
• FNB: daromad 51,6 mlrd rand, aktivlar 420 mlrd rand (yarmi ipoteka kreditlari).
• RMB: daromad 15,3 mlrd rand, aktivlar 536 mlrd rand.
• WesBank: daromad 4,9 mlrd rand, aktivlar 116 mlrd rand.
• Forbes Global 2000 (2021): umumiy 534-örin; aktivlar böyiça 286-, sof foyda böyiça 706-, bozor kapitallaşuvi böyiça 906-, daromad böyiça 1282-örin.

FirstRand Janubiy Afrika Zaxira banki tomonidan «mahalliy nazorat qilinadigan bank» sifatida röyxatga olingan. Guruh beşta asosiy yordamçi kompaniya orqali investitsiyalarni uşlab turadi: FirstRand Bank Limited, FirstRand Investment Holdings (FREMA — Afrikaning boşqa mamlakatlari va rivojlanayotgan bozorlar uçun), FirstRand Investment Holdings (FRIHL — nobank faoliyat), FirstRand Investment Management Holdings va FirstRand Insurance Holdings. Çet eldagi banklar orasida First National Bank Botswana (69%), FNB Namibia (58%), FNB Mozambique (90%) va Aldermore Bank (Buyuk Britaniya, 100%) bor.

Eng yirik aksiyadorlardan biri RMB Holdings bölib, unda Remgro 28,2%, Royal Bafokeng Holdings 15%, RMBH direktorlari va rahbariyati 10,4% uluşga ega. Remgröning FirstRand ustidan samarali nazorati 13,36% ni taşkil etadi. Manbalarda guruh rahbarlarining ismlari keltirilmagan.