fotograf

Fotograf — asosan fotoapparat yordamida fotosuratlar yaratadigan şaxs. U fotosuratni fotojurnalistika, şaxsiy esdalik, tadbirkorlik, badiiy ijod yoki boşqa maqsadlarda olişi mumkin.

Tor ma'noda fotografning işi bevosita suratga olişdan iborat. Keng ma'noda unga suratga olişga tayyorgarlik (mavzu tanlaş, kelişuvlar, ruxsatnomalar oliş, modellar, rekvizit, uskuna va joy tanlaş), suratga olişning özi, söng suratlarni qayta işlaş va çop etiş hamda materialni sotiş kiradi. Ba'zan bu işlarning bir qismini yordamçilar, vizajistlar, kostyum rassomlari, agentlar, yoritgiçlar va boşqalar bajaradi.

Fotograflar yönalişi böyiça ham farqlanadi. Manbalarda quyidagilar tilga olingan: fotojurnalist (fotomuxbir), paparatssi (maşhurlarning şaxsiy hayotini ularning roziligisiz suratga oluvçi), fotosan'atkor, hujjatli fotograf, reklama fotografi, töy fotografi, siyosiy fotograf, kriminalist fotograf, oilaviy fotograf, moda fotografi, predmet suratçisi, sanoat fotografi, köça fotografi va makro fotograf. Manzara, portret, sport, jang maydoni, yovvoyi tabiat va aviatsiya suratlariga ixtisoslaşganlar ham bor.

Professional fotograf suratga oliş haqi, iş haqi yoki suratlarni namoyiş etiş, qayta sotiş va ulardan foydalaniş orqali daromad topadi. U frilanser yoki xodim (masalan, gazetada) bölişi, töy yoki bitiruv kabi tadbirga şartnoma bilan işlaşi mumkin. Suratlardan foydalaniş huquqi şartnoma bilan sotiladi, fotografning nusxa köpaytiriş huquqi mualliflik huquqi bilan himoyalanadi.

Rus Vikipediyasiga köra, fotograf kasbi tarixi 1839-yildan boşlanadi: Jak Lui Dager Parijda Fanlar akademiyasi va Badiiy akademiya yiğilişida tasvirni qayd etişning öz usulini taqdim etgan. Uzoq vaqt fotografiya badiiy ijod huquqiga ega deb e'tirof etilmagan.

19-asr oxirida nisbatan yengil kameralar paydo bölib, suratlarni bosmada çiqariş soddalaşgaç, fotojurnalistika keng tarqaldi; şu paytdan fotograf kasbi tuşunçasi şakllandi. Dastlabki kasbiy taşkilot — Daniya matbuot fotograflari uyuşmasi (Pressefotografforbundet) 1912-yilda Kopengagenda olti fotomuxbir tomonidan tuzilgan. Dastlab gazetadagi suratlar ostida fotograf ismi körsatilmagan.

Manbalarda rus fotografi Sergey Prokudin-Gorskiy rangli suratlarning yirik töplamini yaratgani qayd etilgan. 1914-yilda yaratilgan va 1925-yilda Germaniyada sotuvga çiqarilgan 35 millimetrli «Leyka» zamonaviy fotojurnalistikani mumkin qildi. 20-asr boşida «lahzali fotografiya» usuli paydo bölgaç, kasb sodda bölib qolmoqda degan gaplar çiqqan, şu sababli fotograf kasbi san'at sari ötgan, deyiladi rus manbasida.

1968-yildan Pulitser mukofoti fotojurnalistikaning «Feature Photography», «Spot News Photography» va «Capture the Moment» turkumlarida beriladi. Boşqa mukofotlardan biri — World Press Photo.

Ingliz Vikipediyasiga köra, «professional» atamasi tayyorgarlikni, masalan, akademik ta'lim yoki fotografiya mahoratini örganiş uçun şogirdlikni ham anglatişi mumkin. Professionallarning belgisi sifatida köpinça uyuşmalar orqali ta'limni davom ettiriş körsatiladi. Professional fotograf maqomi uçun majburiy röyxatdan ötiş talab etilmaydi, biroq köpgina şahar va okruglarda biznes yuritiş uçun biznes litsenziyasi kerak. Töy yoki ommaviy tadbirni suratga olişda köp joylar tijorat suğurtasini ham talab qiladi.