General Dynamics

General Dynamics Corporation (GD) — AQShning sanoat va texnologiya kompaniyasi, boş qarorgohi Virjiniya ştatining Reston şahrida. U atom suv osti kemalari, asosiy jang tanklari va zirhli jang maşinalari kabi harbiy texnikani işlab çiqaradi, şuningdek Gulfstream biznes-samolyotlarini yaratadi va axborot texnologiyalari xizmatlarini körsatadi.

Kompaniya 1952-yilda suv osti kemalari işlab çiqaruvçi Electric Boat va samolyotsozlik kompaniyasi Canadair birlaşuvi orqali taşkil etilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Electric Boat Holland Torpedo Boat Company nomi bilan boşlangan: Isaac Rice uni 1899-yilda Jon Holland'dan sotib olgan, Holland esa boş muhandis bölib işlaşda davom etgan. Rus tilidagi Vikipediyada esa kompaniya 1899-yilda Holland tomonidan asos solingani, keyinçalik u rahbariyat va patent huquqlarini Rice'ga topşirgani aytiladi.

Birinçi jahon uruşi yillarida kompaniya ösdi. Ikkinçi jahon uruşida Electric Boat 74 suv osti kemasi va 398 PT-katerni işlab çiqargan; uruş tugagaç işçilar soni 13 000 dan 4 000 ga qisqargan. Buyurtmalar kamayişi sababli kompaniya faoliyatini kengaytirdi va Kanada hukumatidan Canadair'ni sotib oldi. Sotib olingan yil va narx böyiça manbalar farq qiladi: rus tilidagi Vikipediya 1947-yil va 22 mln dollarni, ingliz tilidagi Vikipediya esa 1946-yil va 10 mln dollarni keltiradi (zavodning özi 22 mln dollardan qimmat baholangani ham qayd etilgan).

1954-yilda Electric Boat quruvçilari dunyodagi birinçi atom suv osti kemasi USS Nautilus'ni suvga tuşirdi. Aviatsiya yönalişi Convair'ni sotib oliş bilan kengaydi; ingliz tilidagi Vikipediyada bu 1953-yilda Atlas Corporation'dan xarid qilingani va 1954-yil 29-aprelda birlaşuv rasmiylaşgani yoziladi. 1959-yilda çikagolik tadbirkor Genri Kraunning Material Service Corporation kompaniyasi bilan qöşiliş yuz berdi.

1960-yillarda kompaniya F-111 jangovar samolyotini işlab çiqardi (ingliz tilidagi Vikipediyada 563 dona qurilgani aytiladi), 1963-yilda Bethlehem'dan Quincy/Fore River kemasozlik zavodini sotib oldi. 1971-yilda boş qarorgoh Sent-Luisga köçirildi; şu yili Los-Anjeles tipidagi suv osti kemalari işlab çiqarila boşlandi. 1970-yillarda F-16 yaratildi va 1978-yilda Fort-Uert bölinmasida işlab çiqarila boşlandi. 1982-yilda Chrysler'ning tank bölinmasi, 1985-yilda Cessna sotib olindi.

Sovuq uruş tugagaç, harbiy byudjet qisqarib, kompaniya zarar kördi: 1992-yil örtasigaça xodimlarning çoragi qisqartirildi, aktivlar sotildi, boş qarorgoh Virjiniyaga köçdi. 1993-yilda Fort-Uert aviatsiya bölinmasi Lockheed'ga 1,3 mlrd dollarga sotildi. Keyin Bath Iron Works (1995), National Steel and Shipbuilding Company (1998) xarid qilindi, 1997-yilda axborot tizimlari bölinmasi taşkil etildi. 1999-yilda Gulfstream Aerospace 5 mlrd dollarga sotib olindi. 2008-yil oxirida Jet Aviation (2,45 mlrd şveysariya franki) va 2018-yilda CSRA Inc. (9,8 mlrd dollar) xarid qilindi.

2021-yil holatiga köra faoliyat tört segmentda amalga oşirilgan:

• Aerokosmik texnologiyalar — Gulfstream va Jet Aviation şaxsiy reaktiv samolyotlarini işlab çiqariş va xizmat körsatiş (daromadning 21 %);
• Dengiz tizimlari — «Virginia» va boşqa atom suv osti kemalari hamda harbiy kemalar (27 %, şundan 19 % suv osti kemalari);
• Jang tizimlari — M1 Abrams tanki, Stryker zirhli transportyori va öq-dorilar (19 %);
• Axborot tizimlari va texnologiyalar — aloqa, kuzatuv va ma'lumot yiğiş tizimlari, dasturiy ta'minot (32 %).

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, kompaniya Los-Anjeles va Virginia tipidagi hujumkor, Ohio va Columbia tipidagi ballistik raketali atom suv osti kemalarini ham işlab çiqargan. Kompaniya uzoq vaqt NASA bilan hamkorlik qilib, TDRSS sun'iy yöldoşlarini uçiriş va boşqariş tizimini yaratişda iştirok etgan.

• Fortune röyxatida 2022-yilda 94-örin, Forbes Global 2000 röyxatida 250-örin (rus tilidagi Vikipediya). Ingliz tilidagi Vikipediya esa Fortune'da 96-, Forbes Global 2000’da 242-örinni körsatadi.
• Harbiy mahsulot sotuvi böyiça 2021-yilda dunyoda 5-örin; daromadning 80 % ni harbiy mahsulot taşkil etadi (rus tilidagi Vikipediya).
• 2024-yilda daromadning 69 % AQSh federal hukumatidan, 14 % AQShdagi tijorat mijozlaridan, 10 % AQShdan taşqari hukumatlardan, 7 % AQShdan taşqari tijorat mijozlaridan (ingliz tilidagi Vikipediya).
• AQSh federal hukumati pudratçilari içida 3-örin; federal xarajatlarning 3 % dan köproği unga töğri keladi (ingliz tilidagi Vikipediya).
• 1998-yildan 1999-yilgaça aylanma 5 mlrd dollardan 9 mlrd dollargaça ösgan.

Aksiyalar Nyu-York fond birjasida savdo qilinadi; rus tilidagi Vikipediyaga köra, aksiyalarning taxminan 86 % institutsional investorlarga tegişli. 2022-yil dekabr holatida yirik egalar: Longview Asset Management (10,9 %), The Vanguard Group (8,0 %), Newport Trust (6,1 %), BlackRock (5,8 %), Wellington Management Group (5,4 %).

Fiebi N. Novakoviç (1957-yil noyabrda tuğilgan) 2013-yil yanvaridan direktorlar kengaşi raisi va boş ijroiya direktori, kompaniyada 2001-yildan işlaydi. Ötmişda Markaziy razvedka boşqarmasida işlagan, 1997–2001-yillarda AQSh Mudofaa vazirligida xizmat qilgan.