Gilbertese
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Gilbertese (taetae ni Kiribati) — avstroneziy tillariga mansub til bölib, asosan Kiribatida sözlaşiladi. U kiribati, ba'zan Kirabatese yoki Tungaru nomlari bilan ham ataladi. Rasmiy nomi — te taetae ni Kiribati, oddiy sözlaşuvda esa te taetae n aomata («xalq tili») deyiladi.
Tasnifi
13Til avstroneziy oilasining okeaniya tarmoğidagi mikroneziy şoxiga kiradi. Rus Vikipediyasiga köra, u mikroneziy tillarining özlariga xos mikroneziy guruhiga mansub. Kiribati nomi Gilbert orollarining inglizça nomi «Gilbert Islands»ning mahalliy tilga moslaşgan şaklidir.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Kiribatida 119 000 aholining 96 foizidan ortiği özini I-Kiribati deb biladi va şu tilda sözlaşadi (rus manbasida bu uluş 97,2 %). Sözlaşuvçilarning umumiy soni rus manbasida taxminan 102 ming, ingliz manbasida Kiribatida 103 000 (2010-yilgi aholi röyxati) deb berilgan. Til Tuvaluning Nui atollida, Fijining Rabi orolida, Solomon orollarida va Vanuatuda ham tarqalgan. Yangi Zelandiya va Gavayida muhojirlar bor. Ingliz manbasi böyiça, Kiribatida 97 % aholi gilbert tilida öqiy oladi, 80 % esa ingliz tilida. 2020-yilda Oklenddagi Finlayson Park School Yangi Zelandiyada birinçi bölib gilbert tili bölimini oçgan.
Lahjalar: şimoliy va janubiy (asosiy ikki lahja), Butaritari/Makin, Banaba va Nui lahjalari. Rus manbasiga köra, lahjalar orasidagi farq kiçik va özaro tuşunişga xalaqit bermaydi.
Yozuvi
13Til lotin yozuvida yoziladi. Yozuv yaratilişidan oldin til yozuvsiz edi. Uni missioner Hiram Bingham yaratgan, u Injilni birinçi bölib şu tilga tarjima qilgan. Rus manbasi lotin yozuvi 1840-yillardan, ingliz manbasi 1860-yillardan joriy etilgan deydi. Rus manbasida alifbo 13 harf (A, B, E, I, K, M, N, O, R, T, U, W) va NG digrafidan iborat, S harfi yöq. Ingliz manbasiga köra, 1979-yildagi mustaqillikdan keyin çöziq unli va undoşlar harfni ikkilantirib yoziladi; velar burun undoşlari va velarlaşgan lab undoşlari uçun digraflar qöllanadi. Protestant va katolik imlolari orasidagi farqlar 1895-yildan beri muammo bölib kelgan.
Tarixi
13Yevropaliklar, amerikaliklar va xitoyliklar orollarga 1820-yillardan kit ovlaş va yoğ savdosi tufayli kela boşlagan. Tilning birinçi sözlik röyxati 1847-yilda frantsuzça Revue coloniale jurnalida çop etilgan. Tilning ingliz tilidagi birinçi tavsifi 1846-yilda Horatio Hale tomonidan naşr etilgan. Bingham Injil tarjimasi bilan birga bir neça madhiyalar töplami va luğat (1908, vafotidan keyin) yozgan. Ernest Sabatierning «Dictionnaire gilbertin–français» (1952–1954) asari tilning birinçi töliq tavsifi hisoblanadi.
Xususiyatlari
13Söz tartibi asosan fe'l–töldiruvçi–ega (VOS). Unli va oddiy burun undoşlarining uzunligi ma'no farqlaydi (ana, aana, anna). Ot yakka sonda te artikli bilan keladi; köplik ayrim otlarda birinçi unlini çöziş bilan ifodalanadi (te boki — booki). Grammatik jins majburiy emas. Otlar jonli va jonsizga, ajratilişi mumkin va mumkin bölmaganlarga bölinadi. Fe'llar şaxs, son, zamon, aspekt va mayl böyiça tuslanmaydi; bu ma'nolar yuklamalar bilan beriladi. Sifatlarda takrorlaniş keng tarqalgan; qiyosiy daraja riki bilan, orttirma daraja moan te bilan yasaladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gilbertese // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/95 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGilbertese. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/95
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/95
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2010-yil
116 ming kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.