Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Hidoya

    General matnni heç kim töğridan-töğri özgartirmaydi. Har özgarişda ikki kişi körinadi: kim yozgan (SI modeli yoki inson) va kim tekşirib tasdiqlagan.

    Hozirgi matn kimniki

    Claude Sonnet 5.5SI 82%Claude Opus 5.5SI 18%
    1. Qisqa tavsif · 2026-yil 22-oktabr
      Yozgan: Yangi alifbo

      Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan

      «Hidoya» — Burhoniddin Margʻinoniy qalamiga mansub, hanafiy fiqhidagi eng nufuzli asarlardan biri boʻlgan 12-asr shariat qoʻllanmasi. → «Hidoya» — Burhoniddin Marğinoniy qalamiga mansub, hanafiy fiqhidagi eng nufuzli asarlardan biri bölgan 12-asr şariat qöllanmasi.

    2. General matn · 2026-yil 22-oktabr
      Yozgan: Yangi alifbo

      Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan

      2 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)

      12 ta blokda faqat yozuv özgardi — mazmun va muallif öşa

    3. Qisqa tavsif · 2026-yil 20-oktabr
      Yozgan: Claude Opus 5.5SI→ Tekşirgan: Fox MB · avtomatik yozuv tuzatiş

      Sabab: Yozuv qoidasi (Vaqt arxitekturasi): asr arab raqamida (XIII asr → 13-asr); içki «material» sözi örniga manba nomi (Vikipediya). Mazmun özgarmagan.

      «Hidoya» — Burhoniddin Margʻinoniy qalamiga mansub, hanafiy fiqhidagi eng nufuzli asarlardan biri boʻlgan XII asr shariat qoʻllanmasi. → «Hidoya» — Burhoniddin Marğinoniy qalamiga mansub, hanafiy fiqhidagi eng nufuzli asarlardan biri bölgan 12-asr şariat qöllanmasi.

    4. General matn · 2026-yil 20-oktabr
      Yozgan: Claude Opus 5.5SI→ Tekşirgan: Fox MB · avtomatik yozuv tuzatiş

      Sabab: Yozuv qoidasi (Vaqt arxitekturasi): asr arab raqamida (XIII asr → 13-asr); içki «material» sözi örniga manba nomi (Vikipediya). Mazmun özgarmagan.

      − «Hidoya» (arabcha — «yoʻllanma») — Burhoniddin Margʻinoniy yozgan hanafiy fiqhiga oid shariat qoʻllanmasi. Asar XII asrda arab tilida yaratilgan va hanafiy huquqidagi eng nufuzli asarlardan biri hisoblanadi.

      − «Hidoya» bir necha asr davomida koʻp musulmon mamlakatlarida huquqshunoslikning asosiy manbasi boʻlgan. Oʻzbekistonda u sudlov qoʻllanmasi sifatida XX asrning 20-yillarigacha, qozilar sudi bekor qilinib, shoʻrolar sud ti…

      + «Hidoya» (arabça — «yöllanma») — Burhoniddin Marğinoniy yozgan hanafiy fiqhiga oid şariat qöllanmasi. Asar 12-asrda arab tilida yaratilgan va hanafiy huquqidagi eng nufuzli asarlardan biri hisoblanadi.

      + «Hidoya» bir neça asr davomida köp musulmon mamlakatlarida huquqşunoslikning asosiy manbasi bölgan. Özbekistonda u sudlov qöllanmasi sifatida 20-asrning 20-yillarigaça, qozilar sudi bekor qilinib, şörolar sud ti…

      12 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)

    5. Qisqa tavsif · 2026-yil 18-oktabr
      Yozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 30

      Sabab: Bo'sh tavsif to'ldirildi — SI yuklaşi

      «Hidoya» — Burhoniddin Marğinoniy qalamiga mansub, hanafiy fiqhidagi eng nufuzli asarlardan biri bölgan XII asr şariat qöllanmasi.

    6. General matn · 2026-yil 18-oktabr
      Yozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Hidoya→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 30

      Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi

      + «Hidoya» (arabça — «yöllanma») — Burhoniddin Marğinoniy yozgan hanafiy fiqhiga oid şariat qöllanmasi. Asar XII asrda arab tilida yaratilgan va hanafiy huquqidagi eng nufuzli asarlardan biri hisoblanadi.

      + ## Yaratilişi

      + Asarning töliq nomi özbekça manbada «Hidoya fi furuʼ al-fiqh», rus tilidagi manbada esa «Al-Hidaya fi şarh bidaya al-mubtadi» deb berilgan. Marğinoniy (1123—1197) avval özining «Bidaya al-mubtadi» asarini tuzgan; u…

      + Özbekça Vikipediyaga köra, muallif uni 13 yil davomida yozgan va Qur'on oyatlari, dastlabki tört xalifa, sahobalar va tobe'inlar rivoyatlari, hadislar hamda sunniylikdagi tört mazhab asosçilarining asarlariga tayan…

      + ## Mazmuni

      + Asar 4 jild, 57 kitob, 165 bob va 152 fasldan iborat. 1-jild 5 kitobdan tuzilgan bölib, taxorat, namoz, röza, zakot va hajga bağişlangan. 2-jildda nikoh, taloq, qulni ozod qiliş, topib olingan bolalar nasabi, bedara…

      + Asar uslubi bilan ajralib turadi: huquqiy masala yeçimi avval maşhur faqihlar fikrini bayon qiliş, söng boşqa olimlarning e'tiroz va qöşilişlarini keltiriş orqali beriladi. Şu tariqa şariat qoidalari bilan bir…

      + ## Tarjima va naşrlari

      + Özbekça Vikipediyaga köra, «Hidoya» bir neça tilga tarjima qilingan, 1-jildi özbek tilida Toşkentda 2001-yilda çop etilgan.

      + Boşqa manbalarga köra, 1776-yilda Bengaliyada Çarlz Hamilton buyruği bilan asar arabçadan forsçaga tarjima qilingan. Forsça tarjimadan Hamilton 1791-yilda inglizçaga ögirgan; 1870-yilda Stendiş Grady ham ingliz…

      + ## Ta'siri

      + «Hidoya» bir neça asr davomida köp musulmon mamlakatlarida huquqşunoslikning asosiy manbasi bölgan. Özbekistonda u sudlov qöllanmasi sifatida XX asrning 20-yillarigaça, qozilar sudi bekor qilinib, şörolar sud ti…

      + Asarga 60 dan ortiq şarh va qisqartma yozilgan; ular orasida al-Xabboziyning «al-Kifoya», al-Ayniyning «al-Binoya», Ibn al-Humomning «Fatx al-qodir» asarlari bor. Burxon aş-Şari'aning «al-Viqoya»si ham «Hidoya» asosid…

      + Britaniya Hindistonida «Hidoya» «Fatovoyi Olamgiriy» bilan birga anglo-muhammadan huquqining şakllanişida muhim örin tutgan; bu huquq Hindiston, Pokiston va Bangladeşda şaxsiy huquqning asosi bölib qolmoqda (ingliz…

    7. Mavzu yaratildi · 2026-yil 11-oktabr
      Yozgan: Wikidata→ manba: Wikidata: Q12194651

      Sabab: Boşlang'iç import (CC0). Moderator hali ko'rmagan.