Jankent

Jankent (örta asr manbalarida — Yangikent) — Sirdaryoning quyi oqimidagi qadimiy şahar xarobasi, 10–11-asrlarda öğuzlar davlatining poytaxti. ÖzME'ga köra, şahar milodiy 1-asrdan 16-asr boşlarigaça mavjud bölgan va hozirgi Kazalinsk şahri yaqinida joylaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, xarobalar Qozoğistonning Qizilörda viloyati Kazalinsk tumanida, Sirdaryoning çap qirğoğida, Kazalinskdan taxminan 25 km janubi-ğarbda joylaşgan.1

ÖzME'ga köra, şahar 9–13-asr manbalarida Yangikent nomi bilan maşhur bölgan. Rusça Vikipediya uning arabça «al-Qaryat al-hadisa» va forsça «Dehi Nav» nomlarini ham keltiradi — ularning barçasi «yangi qişloq», «yangi şahar» ma'nosini beradi. Fors tarixçilari Gardiziy, Juvayniy va boşqalar uni Şaharkent deb ham atagan.

ÖzME'ga köra, 10-asr manbalari Jankentni öğuzlar mamlakatining asosiy şahri sifatida tilga oladi. Möğullar istilosigaça (13-asr) u Sirdaryo quyi oqimida yaşagan aholining siyosiy qarorgohi, savdo va hunarmandçilik markazi bölgan, Volga böyi, Kiyev va Novgorod bilan aloqa qilib turgan. Rusça Vikipediyaga köra, şahar Markaziy Qozoğistondan Xorazm va Volga böyiga boradigan karvon yölida joylaşgan yirik savdo markazi hisoblangan. Bu yerda öğuz yabğusining saroyi va katta harbiy qism turgan, yirik bozorlar va ibodatxonalar bölgan. Movarounnahrdan don Sirdaryo orqali kemalarda keltirilgan. Aholining asosiy qismi Xorazmdan köçib kelganlar bölgan, ular qatorida öğuzlarning ötroq hayotga ötgan guruhlari ham yaşagan.

Möğullar bosqinidan keyin şahar tez inqirozga yuz tutgan. ÖzME'ga köra, 16-asr boşlarida, şayboniylar davrida u butunlay xarobaga aylangan.

Rusça Vikipediyaga köra, xarobalarni ilk bor 1867-yilda P. I. Lerx va M. K. Priorov tekşirib, şaharning tarxini tuzgan, 1868-yilda qazişmalarni rassom V. V. Vereşçagin davom ettirgan. Şarqşunos V. V. Bartold bu şahar öğuzlar davlatining poytaxti bölgan degan fikrni birinçi bölib ilgari surgan. 1946 va 1963-yillarda S. P. Tolstov rahbarligidagi ekspeditsiyalar şahar tarixi va aholisining maşğulotlari haqida batafsil ma'lumot töplab, aniq tarx tuzgan va havodan suratga olgan.

Rusça Vikipediyaga köra, şahar xarobasi tarxda 375×225 m ölçamli töğri tört burçak şakliga ega. Uning şimoli-ğarbiy qismida 100×100 m kattalikdagi, balandligi 7–8 m bölgan ark qoldiqlari saqlangan. Taşqi mudofaa devorining balandligi 8 m gaça yetadi, burçaklarida kuzatuv minoralari qoldiqlari bor. Qazişmalarda 8–10-asrlarda yaşagan uy muşugining skeleti ham topilgan; tahlillar uni odamlar oqsilga boy ozuqa bilan boqqanini körsatgan.