Jirobus
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Jirobus (girobus) — energiyani aylanuvçi oğir maxovikda kinetik energiya şaklida töplab, şu hisobiga harakatlanadigan relssiz transport vositasi. Inglizça Vikipediyaga köra, u aslida trolleybus kabi elektr avtobus, farqi şundaki, harakat uçun zarur energiyani yuqoridagi kontakt simlaridan emas, bortdagi maxovikdan oladi. Hozirgi vaqtda jirobuslar tijorat maqsadida qöllanmaydi.1
Nomi
13ÖzME atamani yunonça «doira» ma'nosidagi söz va lotinça omnibus — «hamma uçun» sözining qisqargan şakli bilan boğlaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, nomning birinçi qismi yunonça gyros — «aylaniş» sözidan kelib çiqqan.
Işlaş tamoyili
13Inglizça Vikipediyaga köra, jirobusda içki yonuv dvigateli ham, akkumulyator batareyasi ham bölmaydi. Uning içida minutiga 3000 marttagaça aylantiriladigan katta maxovik örnatiladi. Maxovikni aylantiruvçi elektr dvigateli bekat yoki oxirgi bekatdagi zaryadlaş nuqtalariga tom ustidagi ştangalar orqali ulanadi. Harakat paytida şu dvigatel generator rejimiga ötib, maxovikda töplangan energiyani yana elektrga aylantiradi va tortuvçi motorlarni ta'minlaydi. Tormozlanişda energiyaning bir qismi maxovikka qaytariladi.
Töla zaryadlangan jirobus tekis yölda soatiga 50–60 km tezlikda taxminan 6 km masofani bosib ötgan; zaryadlaş 30 soniyadan 3 daqiqagaça davom etgan. ÖzME jirobusni qisqa masofalarda işlatiladigan yordamçi transport sifatida tavsiflaydi va undan portlaş xavfi bor obyektlarda foydalaniş qulayligini ta'kidlaydi, çunki unda uçqun çiqaradigan kontakt yoki yonilği yöq.
Tarixi
13Inglizça Vikipediyaga köra, maxovikli avtobus ğoyasini 1940-yillarda Şveysariyaning Oerlikon kompaniyasi kontakt tarmoğini tortiş iqtisodiy jihatdan oqlanmaydigan, yölovçi kam yönalişlar uçun işlab çiqqan. Namunaviy nusxa 1950-yil yozida namoyiş etilgan. Birinçi muntazam qatnov 1953-yil oktabrda Şveysariyadagi Iverdon-le-Ben va Grandson orasida yölga qöyilgan va 1960-yilgaça davom etgan. Keyinroq jirobuslar Belgiya Kongosidagi Leopoldvil (hozirgi Kinşasa) şahrida va Belgiyaning Gent şahrida işlagan, biroq 1959-yilga kelib har ikki joyda ham ulardan voz keçilgan. Buning sabablari — energiya sarfining yuqoriligi, tez-tez buzilişi va oğir maxovik yöl qoplamasiga zarar yetkazgani bölgan. Gent jirobuslaridan biri bugungi kungaça Antverpendagi muzeyda saqlanmoqda.
Afzallik va kamçiliklari
13Jirobus şovqinsiz, işlatiladigan joyda havoni ifloslantirmaydi va relsga boğlanmagani sababli yönalişini erkin özgartira oladi. Inglizça Vikipediyaga köra, kamçiliklari ham jiddiy: 20 yölovçili va 2 km yuriş zaxirasiga ega avtobus uçun taxminan 3 tonnalik maxovik kerak böladi; tez aylanayotgan diskni mustahkam mahkamlaş va himoyalaş zarur; maxovik giroskop kabi burilişlarda transportning oğişiga qarşilik körsatadi. ÖzME'ga köra, AQŞda 12 km lik yölovçi yönalişiga möljallangan tajriba jirobuslari ham yaratilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jirobus // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2696 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJirobus. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2696
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2696
Manbalar
1 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Gyrobusen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.