Juba

Juba — Janubiy Sudanning poytaxti va eng yirik şahri. U Oq Nil böyida joylaşgan va Markaziy Ekvatoriya ştatining ma'muriy markazi hisoblanadi.

Misr xediviyati davrida Juba Misr armiyasining eng janubiy garnizoni bölib, bu yerda bir neça askargina turgan. Ular köpinça bezgak, meningit va qora suv isitmasi bilan kasallanişgan. Tadqiqotçilar Samyuel Beyker va Florens Beyker yaqin atrofdagi Gondokoro orolini 1863–1865 va 1871–1873-yillardagi ekspeditsiyalarida baza sifatida işlatgan.

Hozirgi şahar bari xalqining şu nomdagi kiçik qişloği örnida barpo etilgan. 1920–1921-yillarda Çerkov missionerlik jamiyati bu yerda missiya va Nyujent nomidagi maktab oçgan. 1920-yillar oxirida Angliya–Misr ma'muriyati bari aholisini köçirişni buyurdi: bu yerda Mongalla provinsiyasining poytaxti bölişi kerak bölgan yangi şahar qurilişi lozim edi. Joy qisman maktab borligi, qisman Nil daryosi orqali qatnov yaqinligi sababli tanlangan. Yirik quriliş 1927-yilga kelib boşlangan, 1929-yilda Rejaf savdogarlari köçib kelgan, 1930-yilda Mongalla gubernatorining qarorgohi şu yerga ötkazilgan. Britaniya armiyasini ta'minlagan yunon savdogarlari şaharning şakllanişida muhim rol öynagan; ular bozor hududida va hozirgi Hay Jalaba mavzesida köplab binolar qurgan.

1946-yilda Britaniya ma'muriyati şimol va janubni birlaştiriş siyosatini boşladi; bunga kömaklaşiş uçun Juba konferensiyasi çaqirildi. 1955-yilda Toritdagi janubiy askarlar qözğoloni Birinçi Sudan fuqarolar uruşini boşlab berdi, u 1972-yilgaça davom etdi. Ikkinçi fuqarolar uruşi davrida Juba strategik ahamiyatga ega bölib, janglar markazida bölgan.

2005-yilda Keng qamrovli tinçlik kelişuvi imzolangaç, Juba Janubiy Sudan Avtonom hukumatining poytaxti böldi. 2006–2011-yillarda aholi 250 000 dan bir milliongaça ösgan, bari jamoalari yangi kelganlardan uzoqroq turgan. 2011-yil 9-iyulda Juba mustaqil Janubiy Sudan poytaxtiga aylandi.

2011-yil sentabrida hukumat poytaxtni Ramselga köçirişni e'lon qildi. Inglizça Vikipediyaga köra, 2026-yil avgustiga qadar köçiriş amalga oşmagan; rusça Vikipediyada 2024-yilda quriliş mablağ yetişmasligidan töxtagani va loyiha qiymati bir milliard dollar deb baholangani aytilgan. 2013-yil dekabrida fuqarolar uruşi boşlanişi bilan Prezident Salva Kiir va sobiq vitse-prezident Riek Maçar tarafdorlari örtasidagi töqnaşuvlarda 300 kişi halok bölgan; 2016-yil iyulida janglar yana boşlangan. 2015-yil sentabrida tanker portlaşida qariyb 200 kişi halok bölgan.

Şahar Oq Nilning ğarbiy qirğoğidagi tepalikda, Uganda çegarasidan taxminan 125 km şimolda joylaşgan. Maydoni 52 km², şahar atrofi bilan 336 km². Iqlimi tropik, yil böyi harorat yuqori. Yomğirli fasl mart oyidan oktyabrgaça davom etadi.

2005-yilda aholi soni 163 442 kişi edi. 2006-yilda aerofotosuratlar asosida taxminan 250 000 deb baholangan. 2008-yilgi Sudan aholi röyxatida Juba okrugi aholisi 372 413 kişi bölgan, biroq natijalarni Janubiy Sudan Avtonom hukumati rad etgan. 2011-yilda şahar aholisi 372 410 kişi deb baholangan. Inglizça Vikipediyaga köra 2017-yilda aholi 525 953 kişi, rusça Vikipediyada 2025-yil uçun taxminan 500 000 kişi körsatilgan. 2013-yilda aholi yiliga 4,23 % ösgan. Şahar kengaşi rahbari Martin Saymon Vani aholi bir milliondan oşadi, yana bir milliongaça kişi atrofdagi mavzelarda yaşaydi, degan.

Jubada atrofda yetiştirilgan qişloq xöjaligi mahsulotlari sotiladi, bir qator banklarning bölimlari faoliyat yuritadi. 2011-yilda mustaqillikdan söng şaharda iqtisodiy ösiş kuzatilgan, Sudan şimoli va Şarqiy Afrikadan minglab savdogarlar kelgan. Efiopiya Tijorat banki va Keniya Commercial Bank ham şu yerda.

Şahar daryo porti va Nil böylab qatnovning janubiy yakuniy nuqtasi. Uruşgaça u Keniya, Uganda va Kongo Demokratik Respublikasiga yöllar tutaşgan transport tuguni bölgan. Xalqaro aeroportda Addis-Abeba, Nayrobi, Entebbe va Wauga kundalik reyslar bor.

1975-yilda taşkil etilgan Juba universiteti Janubiy Sudandagi birinçi oliy öquv yurti bölib, öqitiş ingliz tilida olib boriladi. Şaharda katolik arxieparxiyasi boşqaradigan Avliyo Maryam universitet kolleji ham bor. 2019-yil 1-oktyabrda oçilgan jamoat kutubxonasi mamlakatdagi birinçi ommaviy kutubxona bölib, 13 000 dan ortiq kitobga ega. 512 örinli Universitet kasalxonasi mamlakatning asosiy tibbiyot muassasasi hisoblanadi. «Malakiya» futbol klubi (2013 va 2014-yillardagi Janubiy Sudan kubogi ğolibi) Juba stadionida öz uyidagi öyinlarini ötkazadi.