Kastri

Kastri (inglizça: Castries) — Sent-Lyusiya davlatining poytaxti va eng yirik şahri. U orolning şimoli-ğarbiy sohilida joylaşgan; şahar turizm, ta'lim va transport markazi hamdir.

Sent-Lyusiya oroli yevropaliklar tomonidan 1502 yilda kaşf etilgan, ammo yuz yildan ortiq vaqt davomida mahalliy karib qabilalarining qarşiligi mustamlakaçilikka tösqinlik qilgan. Şahar örnida 1650 yilda fransuzlar aholi punkti barpo etgan; dastlab u Karenaj (fransuzça Carénage — «xavfsiz langarjoy») deb atalgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, qal'aga de Russelan boşçiligidagi 40 nafar fransuz asos solgan.

Şahar nomi Fransiya dengiz floti vaziri markiz Şarl de Kastri şarafiga özgartirilgan. Rus tilidagi manba buni 1756 yil deydi; ingliz tilidagi maqolaning bir bölimida ham 1756 yil, boşqa bölimida 1785 yil körsatilgan. Rus manbasiga köra, 1767 yilga kelib aholining asosiy qismi janubroqda yaşagan; ingliz manbasiga köra, poytaxt 1769 yilda gubernator baron de Mikud tomonidan bandning janubiy tomoniga köçirilgan.

Çuqur suvli port Kastrini Buyuk Britaniya va Fransiya uçun muhim qilgan. Rus manbasiga köra, 17–18-asrlarda ikki davlat 14 marta uruşgan va şahar 7 marta qöldan-qölga ötgan. Britaniyaning yakuniy hukmronligi 1814 yilda örnatilgan. Rus manbasiga köra, 1833 yilda Britaniya imperiyasida qullik bekor qilingandan keyin ham iqtisodiyot qişloq xöjaligiga tayangan. 1942 yil 9 martda nemis U-161 suv osti kemasi bandargohda ikkita kemani çöktirgan (ingliz manbasi).

Şahar bir neça bor yonğinlardan zarar körgan. Rus manbasi yonğinlarni 1785, 1812, 1927 va 1948 yillarda, ingliz manbasi 1805, 1813 va 1948 yillarda deb körsatadi. 1948 yil iyundagi Kastrining katta yonğini rus manbasiga köra qurilmalarning 80 foizini yöq qilgan, 800 dan ortiq oila boşpanasiz qolgan. Şahar deyarli qaytadan qurilgan. 1979 yil fevralda Sent-Lyusiya Britaniyadan mustaqillik e'lon qilgaç, Kastri yangi davlat poytaxti bölgan.

Kastri Sent-Lyusiya orolining şimoli-ğarbiy sohilida, Karib dengizining şarqida, yopiq çuqur suvli körfaz böyida joylaşgan. Rus manbasiga köra, u Fort-de-Fransdan (Martinika) 65 km janubda, Port-Kastri körfazi va Vyji yarimorolining çegarasida yotadi. Şahar yonida Morn-Fortyune tepaligi bor (260 m, ingliz manbasida 258 m). Ingliz manbasiga köra, şahar qayir tekislikda, qisman dengizdan tiklangan yerda qurilgan, rejasi töğri burçakli katak şaklida; iqlimi — tropik yomğirli örmon iqlimi.

Xalqaro aloqa Kastri porti va Jorj Çarlz nomidagi aeroport orqali amalga oşiriladi. Kastri va Martinikadagi Fort-de-Frans örtasida paromlar qatnaydi.

Rus manbasiga köra, 2010 yilgi röyxatda Kastri okrugida 60 ming kişi (mamlakat aholisining qariyb 40 foizi) yaşagan; şaharning özida 3661 kişi, şahar aglomeratsiyasida 19,8 ming kişi. Şahar aholisining mamlakatdagi uluşi 2001–2010 yillarda deyarli 8 foizdan 2,5 foizgaça kamaygan. Ingliz manbasi 2013 yil maydagi ma'lumot böyiça şahar hududida taxminan 20 ming, okrugda 70 mingga yaqin aholini körsatadi. Özbekça manbada 1990-yillar örtalarida aholi 54,6 ming kişidan köp deyilgan.

Kastri porti orqali yiliga taxminan 1000 kema, jumladan kruiz layner ötadi. Eksportda asosan banan, şuningdek şakarqamiş, rom, kakao, kokos yonğoği, laym va boşqa tropik mevalar, şarbatlar bor. Şaharda qişloq xöjaligi mahsulotlarini qayta işlaş korxonalari, şakar, limon şarbati, rom, alkogolsiz içimliklar va qölda yasalgan esdalik buyumlari işlab çiqariş yölga qöyilgan. 2010 yilda işsizlik 25 foiz bölgan (mamlakat böyiça 20,6 foiz).

Şaharda Sent-Lyusiya parlamenti va hukumati, Şarqiy Karib davlatlari taşkiloti kotibiyati va Şarqiy Karib Oliy sudining qarorgohi joylaşgan.

Şaharda fransuzça joy nomlari saqlangan, mahalliy madaniyatda, ayniqsa oşxonada, fransuz ta'siri seziladi. Eng közga köringan me'moriy yodgorlik — Begunoh homiladorlik katolik sobori (1894–1931). Boşqa joylar: Muqaddas Uçlik çerkovi, Derek Uolkott maydoni, şahar kutubxonasi, Hukumat uyi, Kastri bozori, Morn-Fortyune tepasidagi Şarlotta qal'asi, Vyji, Malabar, Çok va La-Tok plyajlari. Kruiz kemalari Puent-Serafin yaqiniga yetib keladi.

Kastri Nobel mukofoti sohiblari — adabiyot böyiça Derek Uolkott va iqtisodiyot böyiça Artur Lyuisning tuğilgan joyi. Maydon 1993 yilda Uolkott nomiga qayta nomlangan (rus manbasi).