Koloratura
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Koloratura (italyança coloratura — «bezak») — vokal musiqada tez sur'atda ijro etiladigan murakkab ohang bezaklari: yugurik passajlar, trellar va şunga öxşaş virtuoz unsurlar. ÖzME'ga köra, bu usul Yevropa, ayniqsa Italiya xonandaligida vujudga kelgan. Atama keng ma'noda bunday bezaklarga boy partiyalarni va ularni kuylaydigan ovozni ham bildiradi.12
Kelib çiqişi va tarixi
13ÖzME koloraturaning ildizlarini örta asrlardagi motet, madrigal va şanson kabi janrlar ijroçiligiga boğlaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, atama lotinça «böyamoq» fe'lidan kelib çiqqan; musiqiy ma'noda u ilk bor 1619-yilda nemis musiqaşunosi Mixael Pretoriusning asarida qayd etilgan, mumtoz italyan xonandalik risolalarida esa umuman işlatilmagan.
Rusça Vikipediyaga köra, koloratura barokko (17–18-asrlar), klassitsizm va ilk romantizm davri operasida, ayniqsa italyan va fransuz operasida eng keng qöllangan; bu davrning tez va bezakli kuylaş uslubi belkanto deb ataladi. ÖzME ham 17–19-asrlar italyan opera ariyalarini koloraturaning gullagan davri deb biladi. Motsart, Rossini, Delib, Verdi, Rixard Ştraus, Glinka, Rimskiy-Korsakov va Glier bu vositadan ta'sirçan badiiy usul sifatida foydalangan. Rusça Vikipediyada qayd etilişiça, 19-asrning ikkinçi yarmidagi opera islohotlari koloraturani ança siqib çiqargan, 1950–1960-yillarda esa unga qiziqiş qayta jonlangan.
Koloratura ovozi
13Koloratura asosan baland ayol ovozi bilan boğlanadi. ÖzME'ga köra, bunday bezaklarni erkin ijro eta oladigan, harakatçan baland ayol ovozi koloraturali soprano deyiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, uning eng maşhur namunasi — Motsartning «Sehrli nay» operasidagi Tun malikasi partiyasi. Şu bilan birga, atama faqat bir ovoz turiga xos emas: mezzo-soprano, tenor va hatto bas uçun ham koloraturali partiyalar yozilgan.
Şarq musiqasidagi öxşaşliklar
13ÖzME'ga köra, Yaqin va Örta Şarq ijroçiligida — muğanniylar, oşiqlar, hofizlar, baxşi va oqinlar san'atida — koloraturaga öxşaş nola va bezaklar keng tarqalgan. Özbek xonandalaridan N. Ahmedova va M. Razzoqovaning ovozi koloraturali soprano sifatida tilga olinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Koloratura // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3360 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKoloratura. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3360
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3360
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Колоратураru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Coloraturaen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 4-jild, 498-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 498-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.