Kristall

+ Kristall (yunonça krystallos — dastlab «muz», keyinçalik «toğ billuri») — tarkibidagi atomlar, ionlar yoki molekulalar muntazam takrorlanuvçi tartibda joylaşib, uç ölçamli kristall panjara hosil qilgan qattiq jism. Rusça…

+ ## Hosil bölişi va turlari

+ ÖzME'ga köra, kristallar köpinça suyuq fazadan — eritma yoki suyuqlanmadan hosil bölib ösadi; ba'zan esa gaz holatidan yoki qattiq jism içidagi fazaviy özgarişlar natijasida paydo böladi. Bitta yaxlit panjaraga ega yirik…

+ Agar ösiş bir vaqtning özida bir neça markazda boşlansa, kristallar bir-biriga tirab, notöğri şaklli donaçalarga aylanadi. Turli yöq (tomon)larning har xil tezlikda ösişi plastinkasimon, ignasimon, tolasimon yoki şoxlanu…

+ ## Ölçamlari

+ Kristallar tabiatda turli kattalikda uçraydi. ÖzME'ga köra, eng yirik toğ billuri kristallari bir neça yuz kilogrammga yetadi, sun'iy östirilgan kremniy kristallarining diametri 200 mm ga boradi, eng yupqa monokristall q…

+ ## Simmetriya

+ Kristallar odatda tekis yoqlari va töğri qirralari bölgan simmetrik köpyoqlilar şaklida böladi. ÖzME'ga köra, rentgenostruktura tahlili paydo bölgunga qadar kristallar yoqlari orasidagi burçaklarni ölçab soliştirilgan va…

+ ## Kimyoviy boğlaniş

+ Zarralar orasidagi boğlaniş turiga qarab kristallar törtga bölinadi. Ion kristallarida (masalan, oş tuzi) qarama-qarşi zaryadli ionlar bir-birini tortib turadi. Kovalent kristallarda (olmos, kremniy, karborund) qöşni ato…

+ ## Xossalari

+ ÖzME'ga köra, kristallarning elektr, magnit, optik, akustik va mexanik xossalari panjaradagi atomlarning joylaşişi, ular orasidagi boğlaniş kuçlari va elektronlarning energetik taqsimotiga boğliq. Xossalarning yönalişga …

+ ## Qöllanilişi

+ Kristallar zamonaviy texnikaning asosini taşkil etadi. Yarimötkazgiç kristallaridan diodlar, tranzistorlar va integral sxemalar, pyezoelektrik kristallardan generator va stabilizatorlar yasaladi; ular lazerlar, akustoopt…