Kumulyatsiya

Kumulyatsiya (lotinça cumulatio — köpayiş, töplaniş, yiğiliş) — farmakologiya va toksikologiyada dori moddasi yoki zaharning organizmga takror-takror tuşganda unda töplanib borişi yoki uning ta'siri kuçayişi. ÖzME'ga köra, ayrim dorilar uzoq muddat qabul qilinganda organizmda yiğilib, ta'sir kuçi ortadi va bu holat zaharlanişga olib kelişi mumkin.12

Kumulyatsiyaning ikki turi farqlanadi. Rusça Vikipediyaga köra, material kumulyatsiya (akkumulyatsiya) — biologik faol moddaning özi organizmda töplanişi, funksional kumulyatsiya esa modda emas, u keltirib çiqaradigan ta'sirlarning yiğilişi. ÖzME'ga köra, material kumulyatsiya barbituratlar va yurak glikozidlariga xos bölsa, funksional kumulyatsiyaga etil spirti misol böladi.

Inglizça Vikipediya yaqin tuşunça — bioakkumulyatsiyani tuşuntirar ekan, modda organizmga uning parçalanişi va çiqarilişidan tezroq tuşganda yiğilib borişini ta'kidlaydi: moddaning biologik yarim yemiriliş davri qançalik uzun bölsa, atrof-muhitdagi miqdori katta bölmasa ham surunkali zaharlaniş xavfi şunça yuqori böladi.

Rusça Vikipediyaga köra, moddaning kumulyativ xossasini aniqlaş dorilar va boşqa zaharli moddalarning umumiy toksik ta'sirini tajribada örganişning odatiy bosqiçidir. Bunday tadqiqot ötkir zaharlilikni, ya'ni bir martalik ta'sirdagi xavfli miqdorni aniqlaş hamda uzoq muddatli ta'sirni örganiş bilan birga ötkaziladi. Tajribada hayvonlarga moddaning ma'lum miqdori bir neça kun davomida takroriy yuboriladi va asta-sekin oşiriladi; bir martalik va takroriy yuborişdagi ölim keltiruvçi miqdorlar soliştirilib, kumulyatsiya koeffitsienti hisoblanadi. Koeffitsient birdan kiçik bölsa, moddaning ta'siri kuçayib borayotgani, birdan katta bölsa, organizm unga könikayotgani (tolerantlik) haqida xulosa qilinadi.

Kumulyatsiya hodisasi davolaşda dorining miqdori va qabul qiliş tartibini belgilaşda hisobga olinadi. ÖzME'ga köra, kumulyativ xossaga ega dorilar qöllanganda, ular organizmdan çiqib ulgurişi uçun davolaş kurslari orasida tanaffus qilinadi. Bunday moddalar organizmda uşlanib qolmasligi uçun bemorga köproq suyuqlik içiriladi va ayiriş a'zolari faoliyatini kuçaytiradigan çoralar köriladi.