Lot (asbob)
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Lot (gollandça «lood») — dengiz, köl va daryolarning çuqurligini kema bortidan turib ölçaydigan asbob. ÖzME'ga köra, lotning uç asosiy xili bor: oddiy (50 m gaça çuqurlik uçun), mexanik (200 m gaça) va gidroakustik — exolot. Inglizça Vikipediyaga köra, suv havzasi çuqurligini ölçaş — zondlaş natijalari dengiz tubi xaritalarini tuziş va kemalarni xavfsiz boşqarişda qöllanadi.1
Oddiy lot
13ÖzME'ga köra, oddiy lot metr yoki futlarga bölib belgilangan arqonga boğlangan yuk — toşdan iborat. Inglizça Vikipediyaga köra, bu usul qadimgi davrlardan ma'lum: yunon va rimlik dengizçilar işlatgan lot yuklari arxeologlar tomonidan topilgan, uning qöllanişi örta asrlarda ham davom etgan. Yuk köpinça qörğoşindan yasalgan. Lotçi kema bortidan yukni suvga taşlab, arqonga boğlangan teri, mato kabi belgilarga qarab çuqurlikni aniqlagan; belgilar şunday taqilganki, ularni kunduzi közda, keçasi esa qöl bilan paypaslab ajratiş mumkin bölgan. Yukning tagidagi çuqurçaga yoğ surtilgan: unga yopişib çiqqan qum, toş yoki çiğanoq bölakçalari tub tuzilişini körsatib, kema örnini aniqlaşga yordam bergan. Oddiy lot hozir ham elektron asboblar işdan çiqqan holatlar uçun zaxira sifatida va kiçik qayiqlarda işlatiladi.
Mexanik lot
13ÖzME'ga köra, mexanik lot suvga tuşiriladigan, pastki uçi oçiq çuqurlik ölçagiç naydan iborat bölib, u gidrostatik bosimni ölçaş orqali çuqurlikni körsatadi. Inglizça Vikipediyaga köra, XIX asrda çuqurlik ölçaşni mexanizatsiyalaşga köp urinişlar bölgan. Ulardan eng keng tarqalgani — 1802-yilda soatsoz Edvard Massey yaratgan asbob: lot bilan birga çökayotganda uning parragi siferblatni aylantirgan, tubga tegişi bilan esa qulflanib, çuqurlikni qayd etgan. 1811-yilga kelib Britaniya harbiy dengiz floti bunday asboblardan 1750 tasini sotib olgan.
Exolot
13ÖzME'ga köra, exolot asbobdan tubgaça borib, undan qaytib kelgan tovuş signalining yöl vaqtini ölçaşga asoslanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, suvga yuborilgan yuqori çastotali tovuş aks-sadosi qaytib keliş vaqtiga qarab çuqurlikni aniqlaydigan ilk amaliy asbobni Gerbert Dorsi ixtiro qilgan va 1928-yilda patentlagan. XXI asrga kelib exolot oddiy va mexanik lotlarni deyarli butunlay siqib çiqargan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Lot (asbob) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3429 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APALot (asbob). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3429
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3429
Manbalar
1 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Depth soundingen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.