san'atkor
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
San'atkor (artist) — san'at yaratadigan yoki san'at bilan şuğullanadigan şaxs. Kundalik nutq va ilmiy muloqotda bu söz köpinça tasviriy san'at vakilini, masalan, rassomni bildiradi. Keng ma'noda u san'atning muayyan sohasidagi ijodkorni (sozanda, aşulaçi) ham anglatadi.
Vazifalari
1,3San'atkorning vazifalari sohaga qarab farqlanadi. Özbekça Vikipediyaga köra, artist dramatik spektakl, kinodagi rollar, opera va balet partiyalari, estrada konserti va sirk nomerlarining ijroçisidir. Teatr va kinoda u aktyor yoki aktrisa deb ham yuritiladi.
Ingliz tilidagi manbaga köra, bu atama köngiloçar sohada aktyorlar, musiqaçilar, aşulaçilar, raqqosalar va boşqa ijroçilarga nisbatan ham qöllanadi. Yozuvçilarni san'atkor deb ataş mumkin, ammo bu kamroq uçraydi va asosan tanqidiy şarhlarda işlatiladi; odatda «muallif» deyiladi.
San'atning ta'rifi böyiça umumiy kelişuv yöqligi sababli, kim san'atkor ekani va kim emasligi ham aniq belgilanmagan.
Tarixi
1,3Ingliz manbasiga köra, «artist» sözi örta fransuz tilidagi «artiste»dan olingan; u örta asr lotinça «artista»dan, bu esa lotinça «ars» sözidan kelib çiqqan. Sözning ot sifatidagi eng qadimgi qöllanişi 16-asr örtalariga tegişli.
Qadimgi Yunonistonda töqqiz muzaning har biri inson ijodining muayyan sohasiga homiylik qilgan, ammo rassomlik va haykaltaroşlikka alohida muza biriktirilmagan. Haykaltaroş va rassomlar past baholangan, ularning işi köpinça qullar bajargan va oddiy qöl mehnati sanalgan.
Örta asrlarda Italiya kabi ba'zi mamlakatlarda «artist» sözi mavjud bölib, hunarmandga yaqin ma'noda işlatilgan. Bu nom işni boşqalardan yaxşiroq bajara oladigan kişiga berilgan, ya'ni faoliyat turini emas, mahoratni bildirgan. Öşa davrda töqimaçilik kabi ba'zi hunarmandçilik mahsulotlari rasm va haykallardan qimmatroq bölgan.
Asosiy va ikkinçi darajali san'atlarga birinçi böliniş kamida Leon Battista Alberti (1404–1472) asarlariga borib taqaladi; unda san'atkorning qöl mehnati emas, aqliy mahorati muhimligiga e'tibor qaratilgan. Ingliz manbasiga köra, Yevropada akademiyalar paydo bölişi bilan (17-asrning ikkinçi yarmi) nafis va amaliy san'at örtasidagi farq mustahkamlandi; rus manbasida bu jarayon 16-asrning ikkinçi yarmiga oid deb körsatilgan.
Ta'limi va malakasi
1,3AQShda Mehnat statistikasi byurosi tasviriy san'atkorlarning köpini amaliy san'at ustalari va nafis san'at ustalariga ajratadi. Birinçisi qölda yasalgan foydali buyumlarni (masalan, kulolçilik yoki kiyim), ikkinçisi asosan estetik qiymatga ega asarlarni (rasm, illyustratsiya, haykal) yaratadi.
Ikkala guruh uçun malakaning asosiy manbai — uzoq muddatli takrorlaş va maşq. Köp nafis san'at ustalari oliy öquv yurtida tahsil olgan, ba'zilari tasviriy san'at böyiça magistr darajasiga ega. San'atkorlar mustaqil örganişi yoki tajribali san'atkor qöl ostida iş joyida öqişi ham mumkin.
AQShda san'atkorlarning taxminan yarmi öz-özini band qilgan. Amaliy va nafis san'at ustalarining yillik örtaça daromadi taxminan 56 260 AQSh dollari; san'at bilan boğliq barça kasblar böyiça bu körsatkiç 61 000 dollar. Köpçilik san'atkorlar qöşimça iş ham qiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)san'atkor // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1022 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAsan'atkor. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1022
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1022
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.