yengil atletikaçi

Yengil atletikaçi — yengil atletika, ya'ni yuguriş, sakraş va uloqtirişga asoslangan musobaqalarda qatnaşuvçi sportçi. Eng keng tarqalgan musobaqa turlari: stadion yengil atletikasi, şosse yugurişi, krossda yuguriş va sport yurişi.

Yengil atletikaçi öz yönalişiga xos vazifalarni samarali bajarişi va har bir zöriqişdan keyin kuçini tez va unumli tiklay olişi kerak. Materialda ta'kidlanişiça, uzoq muddatli tiklaniş ham muhim bölib, u ovqatlaniş va uyqu omillarini maqbullaştirişni öz içiga oladi.

Yuguriş turlarida natija marra çiziğidagi örin yoki (ölçangan bölsa) vaqt bilan aniqlanadi. Sakraş va uloqtirişda ğolib bir neça uriniş içida eng yuqori yoki eng uzoq natijaga erişgan sportçi böladi. Yengil atletika asosan yakka tartibdagi sport; istisno — estafetalar va natijalar jamoaviy hisobga qöşiladigan musobaqalar (masalan, kross).

Stadionda sportçilar öz ixtisosligiga qarab bir yoki bir neçta turda qatnaşadi. Erkaklar va ayollar alohida musobaqalaşadi. Yuguriş turlari uç guruhga bölinadi: sprint, örta masofa va uzoq masofa. Estafetada tört yuguruvçidan iborat jamoalar belgilangan masofadan keyin tayoqçani şerigiga uzatadi. Tösiqlar oşib yuguriş va steplçezda sportçilar yölakdagi tösiqlardan oşib ötadi. Maydon turlari sakraş va uloqtirişga bölinadi.

Jismoniy nuqsoni bölgan sportçilar yozgi Paralimpiya öyinlari va Para yengil atletika jahon çempionatida qatnaşadi.

Yuguriş, yuriş, sakraş va uloqtiriş musobaqalari eng qadimgi sport turlaridan bölib, ildizi tarixdan oldingi davrlarga borib taqaladi. Qadimgi Misrdagi Saqqara qabrlarida yuguriş va balandlikka sakraş tasvirlari uçraydi; sakraş tasvirlari miloddan avvalgi 2250-yillarga oid qabrlarda körinadi. Taşkil etilgan yengil atletika miloddan avvalgi 776-yildagi qadimgi Olimpiya öyinlariga borib taqaladi: birinçi Olimpiadadagi yagona tur stadion uzunligidagi yuguriş — «stadion» edi. Keyinçalik qadimgi pentatlonda uloqtiriş va sakraş turlari qöşildi.

Zamonaviy davrda atletika musobaqalari Angliyada 19-asrda, jumladan 1812-yil atrofida Sandxerstdagi Qirollik harbiy kollejida, 1850-yildan Oksforddagi Exeter kollejida va Venlokdagi Olimpiya öyinlarida ötkazilgan. Dunyodagi birinçi zamonaviy yengil atletika klublari Kembrij (1857) va Oksford (1860) universitetlarida taşkil etilgan. 1880-yilda Angliyada Havaskor atletika assotsiatsiyasi (AAA) birinçi milliy taşkilot sifatida tuzildi.

Yengil atletika 1896-yildagi birinçi zamonaviy Olimpiya öyinlari dasturiga kiritilgan. Ayollar musobaqalari 1928-yilgi Olimpiadada paydo böldi. Xalqaro havaskor atletika federatsiyasi (IAAF) 1912-yilda taşkil topgan; u 20-asrning köp qismida havaskorlik maqomini qöllab turdi. Keyinçalik sportçilar pul mukofoti olişga erişdi, 1983-yilda esa oçiq havoda birinçi jahon çempionati ötkazildi. Taşkilot 2001-yilda nomini özgartirdi, 2019-yildan World Athletics deb ataladi.

Jismoniy nuqsoni bölgan sportçilar uçun birinçi xalqaro musobaqalar 1952-yilda Stoke Mandevil öyinlari sifatida boşlandi; yengil atletika 1960-yildagi dastlabki Paralimpiya öyinlaridan beri dasturda.