kinoaktyor

Kinoaktyor — aktyorlik kasbining bir turi bölib, aktyor kino kabi zamonaviy vositalarda obraz yaratadi. Manbalarda kinoaktyorlikning öziga xos jihatlari alohida yoritilmagan, şuning uçun quyida aktyorlik kasbi haqidagi umumiy ma'lumotlar keltiriladi.

Aktyor — spektakl yoki işlab çiqarişda qahramonni gavdalantiruvçi şaxs. U teatrda, şuningdek kino, radio va televideniye kabi zamonaviy vositalarda ijro etadi. Aktyorlik san'ati ijro etilayotgan rolning talqinini nazarda tutadi; rol real şaxsga yoki töqima qahramonga asoslanişi mumkin.

Rus Vikipediyasiga köra, aktyorlik san'atining ğoyaviy mazmuni — qayta gavdalaniş (perevoploşeniye). U taşqi va içki bölişi mumkin. Aktyorning iş qurollari ham ikki xil:

• taşqi (texnologik): grim, kostyum, ba'zi teatr turlarida niqob;
• içki (psixofizik): jismoniy — tana, plastika va harakat, ovoz (jumladan diksiya), musiqiy eşitiş, ritm tuyğusi; ruhiy — hissiyotlilik, kuzatuvçanlik, xotira, tasavvur, reaksiya tezligi, improvizatsiya qobiliyati.

Rus Vikipediyasiga köra, aktyorlik san'atining ildizlari ibtidoiy jamiyatdagi ommaviy marosimlarga borib taqaladi, garçi u paytda aktyorlik san'ati alohida mavjud bölmagan. Bunday marosimlarning öyin va raqslarga ajralişi ijroçilar va tomoşabinlarning paydo bölişiga olib kelgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, qadimgi Gretsiyada ma'lum birinçi ijroçi aktyor miloddan avvalgi 534-yilda sahnaga çiqqan Fespis hisoblanadi (taqvim özgarişlari sababli sana aniq emas). Qadimgi Gretsiya va örta asrlarda, şuningdek Şekspir davri Angliyasida faqat erkaklar aktyor böla olgan. Italiyadagi commedia dell'arte professional ayollarga erta ruxsat bergan. Angliyada 1660-yildagi restavratsiyadan keyin ayollar sahnada çiqa boşlagan.

Örta asrlarning oxirida Angliya va Yevropada professional aktyorlar paydo böla boşlagan. 19-asrda aktyorlarning salbiy obrösi köp jihatdan özgarib, aktyorlik hurmatli va ommabop kasbga aylangan; aktyor-menejerlar paydo bölgan. 20-asr boşida yirik sahna işlab çiqarişlari iqtisodiyoti aktyor-menejer modelini siqib çiqargan, sahna menejerlari va keyinçalik rejissyorlar paydo bölgan.

Manbalarda aktyorlarning rasmiy ta'limi va malakasi haqida ma'lumot yöq. Faqat aktyorlik texnikalari tilga olinadi: rus Vikipediyasida qayta gavdalanişga erişiş usuli texnikaga va maktabga (masalan, Stanislavskiy yoki Mixail Çexov maktabi) boğliq ekani aytilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, klassik aktyorlik tana, ovoz, tasavvur, improvizatsiya va ssenariy tahlilini birlaştiradi; Stanislavskiy tizimida aktyor öz his-tuyğulari va tajribasiga tayanadi.