Sohibkor

Sohibkor (arab. «ega» va fors-tojik. «iş» sözlaridan) — biror iş yoki kasbning mohir ustasi, şuningdek, korxona egasi. Tadbirkor (inglizça entrepreneur) tuşunçasi bilan yaqin ma'noda qöllanadi.

Özbekça manbada sohibkorning ikki ma'nosi keltirilgan: birinçisi — biror kasbning yaxşi, mohir ustasi (masalan, sohibkor boğbon, sohibkor polizçi); ikkinçisi — korxona egasi. Ötmişda sohibkor öz korxonasida usta va xalfalarni yollab işlatgan, ularning soni odatda 15—30 tagaça yetgan.

Tadbirkorlik haqidagi xorijiy manbalarga köra, tadbirkor — bir yoki bir neçta biznesni yaratuvçi va/yoki unga sarmoya kiritadigan, xatarning asosiy qismini öz zimmasiga olib, foydaning katta qismidan bahramand böladigan şaxs. Ingliz tilidagi Vikipediyada tadbirkor faoliyati quyidagilarni öz içiga olişi mumkinligi aytilgan: biznes-reja tuziş, kadrlarni yollaş, moliyaviy va moddiy resurslarni jalb qiliş, rahbarlik qiliş, tadbirkorlik muvaffaqiyati yoki muvaffaqiyatsizligi uçun javobgar böliş.

Rus tilidagi Vikipediyada tadbirkorning maqsadi — özi yoki hamegalar guruhi uçun foyda oliş ekani, uning faoliyati esa xöjalik holatidan xabardor böliş, xöjalik hisob-kitobini yuritiş va işlab çiqariş rejasining iqtisodiy jihatdan amalga oşirilişini kuzatişni öz içiga olişi ta'kidlangan.

Materialda keltirilişiça, «entrepreneur» tuşunçasini fransuz iqtisodçisi Riçard Kantilon taxminan 1720-yilda kiritgan; u tadbirkorni tovarni ma'lum narxda sotib olib, noaniq narxda qayta sotadigan odam sifatida ta'riflagan. Söz fransuzça bölib, Jak des Brulon tuzgan «Dictionnaire Universel de Commerce» luğatida (1723) paydo bölgan. Jan-Batist Sey taxminan 1800-yilda tadbirkor resurslarni kam unumdor sohadan köproq unumdor sohaga köçirişini yozgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, 20-asrda tadbirkorlikni anglaşga Jozef Şumpeter (1930-yillar) va avstriyalik iqtisodçilar hissa qöşgan. Şumpeter tadbirkorni yangi ğoya yoki ixtironi muvaffaqiyatli innovatsiyaga aylantira oladigan şaxs deb ta'riflagan.

Germaniyada örta asr hunarmandlar sexlaridan boşlab hunarmand tadbirkor sifatida faoliyat yuritişi uçun maxsus ruxsat — malakani tasdiqlaş — talab qilingan. Rossiyada esa tadbirkorlar SSSRda birinçi marta 1986-yil 19-noyabrdan kuçga kirgan «Yakka tartibdagi mehnat faoliyati töğrisida»gi qonun bilan qonuniy tan olingan.

Rus tilidagi Vikipediyada tadbirkor — har doim ham diplomga ega bölmagan, mulkni boşqariş bilan şuğullanadigan mutaxassis ekani aytilgan. Inglizça Vikipediyada tadbirkorlik ta'limi va öqitiş dasturlari maktab, kollej va universitetlar tomonidan taklif etilişi, ular tadbirkorlik ekotizimining bir qismi ekani körsatilgan. Germaniyada hunarmandlar uçun «Meister» sertifikati talab qilingan davrlar bölgan; biroq biznesni boşlaş uçun malakani tasdiqlaş şart bölmagan.