Kinyarwanda
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kinyarwanda (rasman Ikinyarwanda) — bantu tillaridan biri, Ruanda xalqining tili. Rus tilidagi manbaga köra u Ruandada rasmiy til hisoblanadi, inglizça manbada esa Ruandaning milliy tili deb ta'riflanadi.
Tasnifi
13Rus tilidagi manbaga köra, Kinyarwanda Niger–Kongo tillar oilasining bantu guruhiga kiradi. Inglizça manbada u ruanda-rundi tilining şevasi sifatida tavsiflanadi. Til Burundining milliy tili bölgan kirundi bilan özaro tuşunarli.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Kinyarwanda asosan Ruandada tarqalgan. Inglizça manbaga köra, u Ruandaning tub aholisi orasida umumiy til hisoblanadi. Şuningdek, Kongo Demokratik Respublikasida va Ugandada işlatiladi. Rus tilidagi manbada Ugandaning janubi va Kongo DRning şarqi qayd etilgan. Ugandada bu şevaning nomlari Ikinyakore, Rufumbira yoki Urufumbira.
Yozuvi
13Yozuv lotin alifbosiga asoslangan. Ba'zi morfologik holatlardan taşqari, «ki» va «ke» birikmalari sözlovçining xohişiga köra [ki], [ke] yoki [ci], [ce] tarzida aytilişi mumkin. Oddiy nutqda söz oxiridagi a, e, i unlilari keyingi söz unli bilan boşlansa tuşirib qoldiriladi, lekin yozuvda saqlanadi. Masalan, davlat madhiyasidagi «tukuvuge» sözi «tukuvuğ» tarzida talaffuz etiladi. Undoş+w va undoş+y birikmalarida ham yozuvdan farqlar bor: masalan, «rw» (Rwanda sözidagi) odatda [ɾɡw] deb aytiladi.
Tarixi
132010-yilda tilni tarğib qiliş va saqlab qoliş uçun Ruanda til va madaniyat akademiyasi (RALC) taşkil etildi. Taşkilot 2014-yilda imlo islohotini ötkazişga urindi, biroq uning yuqoridan berilgani va siyosiy xususiyati hamda boşqa sabablar tufayli qarşilikka uçradi.
Xususiyatlari
13Kinyarwanda — tonal til. Inglizça manbaga köra, köp bantu tillari kabi unda yuqori va past tonlar qarama-qarşi qöyiladi.
Otlar bantu ot sinflariga bölinadi. Inglizça manbada 16 ta sinf va ularning 10 juftga guruhlanişi, rus tilidagi manbada esa önta ot sinfi qayd etilgan. Fe'lning infinitivi ku- (unlidan oldin kw-, ba'zi hollarda gu-) bilan boşlanadi. Tuslanişda bu old qöşimça ega bilan moslaşuvçi qöşimçaga almaştiriladi, zamon esa infikslar yordamida bildiriladi. Inglizça manbaga köra, har bir muntazam fe'lning uç asosi bor: imperfektiv (-a), perfektiv (-ye) va subjunktiv (-e). Sababiy konstruksiyalar -teer- va -tum- fe'llari hamda -iiş- qöşimçasi orqali hosil qilinadi.
Namuna matn (Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasining 1-moddasi): «Abantu bose bavuka bafite umudendezo n'uburenganzira bungana.»
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kinyarwanda // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/149 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKinyarwanda. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/149
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/149
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2019-yil
12,1 mln kişi
+23,5 %2007-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.