Sohil yoqalab çopayotgan olapar
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
«Sohil yoqalab çopayotgan olapar» — qirğiz adibi Çingiz Aytmatov qalamiga mansub qissa. Rus tilidagi manbaga köra, asar Oxoto dengizi sohilida yaşovçi nivxlar hayotini hikoya qiladi.
Yaratilişi
13Manbalarda qissaning yaratiliş tarixi, yozilgan yili va şaroitlari haqida ma'lumot yöq.
Mazmuni
13Qissaning boş qahramoni — bola Kirisk. U birinçi marta dengizga ovga çiqadi; rus tilidagi manbaga köra, bu uning uçun inisiatsiya, ya'ni kamolotga yetiş marosimi hisoblanadi. Qayiqda uning bilan birga klan oqsoqoli (özbekça manbada — Örxon, rus manbasida — Organ), otasi Emrayin va otasining amakivaççasi Milxun (rus manbasida — Milgun) bor.
Ovçilar nerpalar yotadigan joyga yetib, bittasini ovlaydilar. Biroq tunaş uçun qöşni orolga ötayotganda dengizda böron kötariladi. Ular yönalişdan adaşadi, içimlik suvi tugab boradi. Kiriskka tirik qoliş imkonini beriş uçun qayiqdagi kattalar birin-ketin özlarini qurbon qiladi. Özbekça manbada bu holat bola uçun juda oğir azob sifatida tasvirlanadi: u yaqinlaridan birin-ketin ajraladi, lekin şunday damda ham har qanday qiyinçilikdan qoçib qutulişga intilmaydi. Rus manbasiga köra, bola holdan toyib qirğoqqa suzib yetadi va uzoqdan Olapar qoyasini köradi; qoya yonida uning qişloği joylaşgan, u ovçilar uçun möljal vazifasini ötaydi.
Rus tilidagi manbada asarda keltirilgan ikki afsona ham tilga olinadi. Birinçisi — suv bosgan dunyoda tuxum qöyiş uçun joy izlagan ördak Luvr haqida: u kökragidan patlar yulib uya yasaydi va şu uyadan quruqlik paydo böladi. Ikkinçisi — qirğoqda yaşagan uç aka-uka va baliq-ayol haqida: örtança aka ilgagiga ayol qiyofasidagi baliqni ilintiradi, keyinroq qirğoqdan çaqaloq topadi, uning avlodlari esa Baliq-ayol uruğini taşkil etadi.
Tarjima va naşrlari
13Manbalarda qissaning tarjimalari va naşrlari haqida ma'lumot keltirilmagan. Rus tilidagi manbada asarning elektron varianti lib.ru saytida joylaştirilgani körsatilgan.
Ta'siri
13Qissa asosida kino va teatr asarlari yaratilgan.
Kino: 1990-yilda rejissyor Karen Gevorkyan Dovjenko nomidagi kinostudiyada («Talisman» ijodiy birlaşmasi, SSSR — Germaniya) «Pegiy pyos, beguşiy krayem morya» filmini suratga olgan.
Teatr:
- 1982-yil — Saxa (Yakutiya) P. A. Oyunskiy nomidagi akademik teatrida «Mening orzu qilgan moviy qirğoğim» spektakli (rejissyor Andrey Borisov);
- 2008-yil — Kemerovodagi bolalar va ösmirlar teatrida spektakl (rejissyor Irina Latinnikova);
- 2019-yil — Ryazan davlat viloyat qöğirçoq teatrida qöğirçoq masali (rejissyor Boris Konstantinov).
Qissa haqida ingliz tilida ilmiy maqola ham çop etilgan: Vladimir Tumanov, «Mythic Cycles in Çingiz Aitmatov's “Spotted Dog Running Along the Seashore”», Canadian Slavonic Papers, 1996.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sohil yoqalab çopayotgan olapar // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1597 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASohil yoqalab çopayotgan olapar. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1597
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1597
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q4347798wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.