Donişnoma
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Donişnoma — Ibn Sinoning fors tilida yozilgan falsafiy asari. Asar mantiq, metafizika, fizika va matematika bölimlaridan iborat.
Yaratilişi
13Özbekça Vikipediyaga köra, asar 1031—1039-yillarda yozilgan deb taxmin qilinadi. Rus tilidagi Vikipediyada esa uning 1024—1037-yillarda yozilgani aytiladi. Asar fors tilida yaratilgan va Ibn Sinoning köp jildli «Kitob aş-şifo» asarining qisqartirilgan nusxasi hisoblanadi.
Asarning töliq nomi — «Donişnomai Alooiy» (rus manbasida «Kniga nauçnogo znaniya»). Ingliz tilidagi Vikipediyada Ibn Sino kitobni öz işini qöllab-quvvatlagan Kakuiylar hukmdori Alouddavla Muhammadga bağişlagani aytiladi; asar «Hikmati Alooiy» nomi bilan ham tanilgan. Rus tilidagi Vikipediya esa «Alooiy» sözini bağişlov deb izohlaşni xato xalq etimologiyasi deb hisoblaydi.
Mazmuni
13Asar tört bölimdan iborat: mantiq, metafizika (ilm ul-ilohiy), fizika va matematika (riyoziyot). Unda mantiq ilmining mohiyati va bilişdagi roli, ilmlar tasnifi, umumiy falsafiy tuşunçalar, olamning mohiyati va vujudga kelişi, moddaning abadiyligi va harakati, naturfalsafa, geometriya, arifmetika hamda musiqa haqida qisqa va izçil fikr yuritiladi. Asar Ibn Sinoning dunyoqaraşini aniqlaşda muhim ahamiyatga ega.
Matematika bölimi haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, u Ibn Sino hayotligida yöqolgan; rus tilidagi Vikipediyaga köra, yozilgandan keyin tez orada yöqolgan va keyinçalik Ibn Sinoning şogirdi al-Juzjoniy tomonidan qayta yozilgan.
Tarjima va naşrlari
13Donişnoma birinçi marta 1891-yilda Haydarobodda naşr etilgan. Duşanbeda rus tilida dastlabki uç bölimi 1957-yilda, törtinçi bölimi 1967-yilda çop etilgan. Asarning bir qismi özbek tilida bosilgan.
Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, asar 1111-yilda al-Gazzoliy tomonidan arabçaga «Maqosid al-falosifa» nomi bilan tarjima qilingan. M. Aşena va A. Masse uni 1955—1958-yillarda ikki jildda fransuz tiliga («Le livre de science») ögirgan. P. Morevedj 1973-yilda metafizika qismini inglizçaga tarjima qilib, izoh va tahlil bilan naşr etgan.
Ta'siri
13Rus tilidagi Vikipediyaga köra, asarni davrning asosiy fanlari böyiça ensiklopedik majmua deb qaraş mumkin. Şu sababli hozirgi tojik tilida xorijiy «ensiklopediya» sözi örniga «donişnoma» sözini qöllaş tavsiya etiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Donişnoma // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1616 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADonişnoma. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1616
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1616
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q5864003wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.