Jardine Matheson

Jardine Matheson Holdings Limited (Jardines; xitoyça: 怡和洋行) — markazi Gonkongda joylaşgan, Bermuda orollarida röyxatdan ötgan va Britaniya birjasida röyxatga kiritilgan köp tarmoqli xalqaro konglomerat. Kompaniya Fortune Global 500 va Forbes Global 2000 röyxatlariga kiritilgan.

Jardine, Matheson and Co 1832-yilda Kantonda şotlandlar Uilyam Jardin (1784–1843) va Jeyms Matison (1796–1878) tomonidan asos solingan. Ingliz Vikipediyasiga köra, firma 1782-yilda tuzilgan «Cox & Reid» savdo şirkatidan keyingi bir qator şeriklik özgarişlari natijasida şakllangan. Kompaniya «hong» deb atalgan eski savdo uylaridan biri hisoblanadi.

1842-yilgi Nanjing şartnomasiga köra Gonkong Buyuk Britaniyaga ötgaç, kompaniya boş qarorgohini şu yerga köçirdi. U Hindistondan Xitoyga noqonuniy afyun olib kiriş bilan şuğullandi; ingliz Vikipediyasida u «dunyodagi eng muvaffaqiyatli afyun kontrabandasi kompaniyasi» deb atalgani qayd etilgan. Şuningdek, çoy, paxta, ip, mato, kömir va metall savdosi bilan şuğullandi, keyinroq suğurta, bank işi, kemaçilik va temir yöllarga ham kirişdi. 1844-yilda Şanxayda ofis oçildi.

1877-yilda şerik Uilyam Kesvik Hongkong and Shanghai Banking Corporation direktorlaridan biri böldi. 1881-yilda kompaniya bir neça kemaçilik korxonasini Indo-China Steam Navigation Company ga birlaştirdi. 1898-yilda Star Ferry hammuassislaridan biri böldi, 1906-yilda çeklangan javobgarlikdagi kompaniyaga aylantirildi. 1937-yilda Xitoyga Yaponiya bostirib kirgaç, kompaniya katta moliyaviy yöqotişlarga uçradi; 1949-yildan keyin Xitoydagi savdo şaroitlari ham qiyinlaşdi.

Uruşdan keyin faoliyat tiklandi. 1961-yilda kompaniya birjaga çiqdi, 1963-yilda Gonkongda birinçi Mandarin mehmonxonasi oçildi, 1970-yilda Osiyodagi birinçi savdo banki Jardine Fleming taşkil etildi, 1975-yilda Gammon Construction sotib olindi. 1979-yildan keyin Xitoyga qaytildi. 1984-yilda Bermudaga köçirildi, 2018-yilda Jardine Lloyd Thompson dagi 41% uluş Marsh and McLennan Companies ga sotildi. 2021-yilda aksiyadorlik tuzilmasi qayta taşkil etilib, Jardine Strategic töliq qaramoqdagi şaxobçaga aylantirildi.

Guruh manfaatlari çakana savdo, köçmas mulk, quriliş, mehmonxona biznesi, moliyaviy xizmatlar, agrobiznes, transport va logistikani qamrab oladi. Asosiy tarkibiy qismlar:

• Jardine Pacific — muhandislik va quriliş, transport xizmatlari, restoranlar (Pizza Hut, KFC) va IT xizmatlari;
• Jardine Motors — Gonkong, Makao, materik Xitoy va Buyuk Britaniyada avtomobil savdosi va xizmati;
• Hongkong Land — Osiyoda köçmas mulk investitsiyasi, boşqaruvi va qurilişi;
• DFI Retail Group (Dairy Farm) — supermarketlar (Wellcome, Giant, Cold Storage va boşqalar), Mannings va Guardian dökonlari, IKEA va 7-Eleven;
• Mandarin Oriental — mehmonxonalar va rezidensiyalar. 2025-yil oktabrida Jardine guruhning qolgan aksiyalarini sotib olib, uni yopiq kompaniyaga aylantirişini e'lon qildi;
• Jardine Cycle & Carriage — Singapur birjasidagi kompaniya; Indoneziyadagi Astra International da taxminan 50% dan ortiq uluşga ega.

• Asos solingan yili: 1832.
• Forbes Global 2000 (2018): umumiy 177-örin; Gonkong kompaniyalari orasida 6-örin.
• 1980-yilda xodimlar soni: 37 000.
• Foydaning Xitoydagi uluşi: 2019-yilda 58% (ingliz Vikipediyasi); 2021-yilgi yillik hisobotga köra 55% (Xitoy), 42% (Janubi-Şarqiy Osiyo), 3% (dunyoning qolgan qismi).
• Jardine Strategic uluşlari: Hongkong Land — 53%, Dairy Farm — 78%, Mandarin Oriental — 79%.

Kompaniya Kesvik oilasi nazorati ostida; ular asosçi Uilyam Jardinning katta singlisi Jin Jonston avlodlaridir. Aksiyalari London fond birjasida (asosiy röyxat), şuningdek Singapur va Bermuda birjalarida muomalada. Tuzilma şahobçalar orqali işlaydi: Jardine Strategic Hongkong Land, Dairy Farm va Mandarin Oriental uluşlarini uşlab turgan, 2021-yilda esa töliq qaramoqdagi şaxobçaga aylantirilgan.