IBM

International Business Maçines Corporation (IBM) — boş qarorgohi AQShning Nyu-York ştatidagi Armonk şahrida joylaşgan xalqaro texnologiya kompaniyasi. U «Big Blue» (Katta Moviy) laqabi bilan ham tanilgan.

Kompaniya 1911-yil 16-iyunda Computing-Tabulating-Recording Company (CTR) nomi bilan taşkil etilgan. U yozuvlarni saqlaş va ölçaş tizimlari işlab çiqaruvçi kompaniyalarni birlaştirgan holding edi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, uni tört kompaniyani birlaştirgan Çarlz Flint tuzgan. Rusça Vikipediyada birlaşişda iştirok etgan kompaniyalardan biri Herman Xollerit 1896-yilda asos solgan Tabulating Maçine Company, deb körsatilgan. CTR tarozi, iş vaqtini hisobga oluvçi asboblar, göşt va pişloq kesgiçlar, tabulyator va perfokartalar kabi turli mahsulotlar çiqargan. 1924-yilda nomi «International Business Maçines» deb özgartirildi. Bu nom ilgari CTRning Kanadadagi bölinmasida işlatilgan.

1944-yilda IBM iştirokida «Mark I» elektromexanik hisoblagiç yaratildi. 1952-yilda kompaniya elektron lampalarga asoslangan IBM 701 kompyuterini taqdim etdi, 1957-yilda FORTRAN tili e'lon qilindi. 1964-yil 7-aprelda IBM System/360 oilasini işga tuşirdi, 1970-yilda unga System/370 qöşildi. 1960-yillarda kompaniya AQShdagi kompyuterlarning 80 foizini, butun dunyodagi kompyuterlarning 70 foizini işlab çiqargan.

IBM 1980-yillarda IBM Personal Computer bilan mikrokompyuter bozoriga kirdi. Bu mahsulot kompaniyaning eng köp sotilganlaridan biri böldi, ammo u intellektual mulk qonunlari bilan yetarliça himoyalanmagan edi. Natijada IBM bozordagi ustunligini mos keluvçi kompyuterlar çiqargan raqobatçilarga yöqota boşladi. 1986-yilda IBM şaxsiy kompyuterlar sotuvida birinçi örinni boy berdi. 1990-yillardan boşlab kompaniya xizmatlar, dasturiy ta'minot, superkompyuterlar va ilmiy tadqiqotlarga e'tiborni qaratdi. 2005-yilda şaxsiy kompyuterlar bölinmasi Xitoyning Lenovo kompaniyasiga sotildi.

IBM apparat va dasturiy ta'minot, axborot texnologiyalari xizmatlari va konsalting taklif qiladi. Kompaniya mainframe kompyuterlarni işlab çiqarişda davom etadi, uning superkompyuterlari 21-asrda dunyodagi eng kuçlilar qatorida bölib kelgan. IBM xodimlari yoki ularning mahsulotlari bilan ATM, DRAM xotirasi, egiluvçan disk, qattiq disk, magnit çiziqli karta, relyatsion ma'lumotlar bazasi, SQL tili va UPC ştrix-kodi kabi ixtirolar boğlanadi. Kompaniya ilğor mikrosxemalar, kvant hisoblaşlari, sun'iy intellekt va ma'lumotlar infratuzilmasi sohalarida ham faol.

1990-yillardan IBM konsalting va dasturiy ta'minotga yönaldi: 1995-yilda Lotus Development Corporation, 2002-yilda PricewaterhouseCoopers konsalting bölimi sotib olindi. 2007-yildan bulutli hisoblaşga, 2014-yildan Watson kognitiv xizmatlariga e'tibor kuçaydi. 2014-yilda IBM yarimötkazgiç zavodlarini GlobalFoundries ga sotdi va chip işlab çiqarişdan voz keçib, ularni faqat loyihalaşda davom etişini ma'lum qildi.

• 175 dan ortiq mamlakatda faoliyat yuritadi.
• 19 ta tadqiqot markazi mavjud.
• 1993–2021-yillarda 29 yil ketma-ket AQShda biznes tomonidan olingan eng köp yillik patentlar rekordini qölda tutgan.
• 1911-yilda CTRda 1300 xodim işlagan.
• 2001-yilda 3 ming, 2008-yilda 4 ming patent röyxatdan ötkazilgan.
• Xodimlari va sobiq xodimlari oltita Nobel mukofoti va oltita Tyuring mukofotini olgan.
• 1992-yilda taxminan 100 ming xodim qisqartirildi; 1993-yilda rekord zarar 8 mlrd dollarni taşkil etdi.
• Xaridlar: PwC konsalting bölimi — 3,5 mlrd dollar (2002), Cognos — 5 mlrd (2008), SPSS — 1,2 mlrd (2009), SoftLayer — 2 mlrd (2013).
• Sotuvlar: Hitaçiga disk işlab çiqariş — 2,05 mlrd dollar (2002), Lenovoga PC bölinmasi — 1,8 mlrd (2005), Lenovoga x86-serverlar — 2,3 mlrd (2014).

Boş qarorgoh 1964-yilda Nyu-York şahridan Armonkka köçirilgan. 1914-yilda kompaniya rahbarligiga Tomas Uotson (katta) kelgan. 1956-yilda uning örniga öğli Tomas Uotson (kiçik) rahbar böldi. Rusça Vikipediyaga köra, u 1971-yilda lavozimni tark etgan. 1981-yilda kompaniyani Jon Opel boşqarib, IBM PC yaratiş uçun Boka-Ratonda laboratoriya oçildi; uni Filipp Estrij boşqargan.

1991-yilda IBM bölinmalarini mustaqil şöba kompaniyalarga ajrata boşlagan («Baby Blues»). 2002-yildan keyin IBM Global Services eng daromadli bölinmaga aylandi. Kompaniya dunyodagi eng yirik sanoat tadqiqot taşkiloti hisoblanadi va Dow Jones sanoat indeksiga kiruvçi 30 kompaniyadan biri.