Nestle

Nestle (Nestlé S.A.) — boş qarorgohi Şveysariyaning Vevey şahrida joylaşgan oziq-ovqat va içimliklar işlab çiqaruvçi köp millatli korporatsiya. Nomi nemis tilining Şveysariya şevasida «jajji uya» yoki «kiçik uya» ma'nosini anglatadi.

Kompaniyaning ildizi 1860-yillarga borib taqaladi. 1866-yilda AQShning Şveysariyadagi konsuli Çarles Page va uning ukasi George Page Şveysariyaning Çam şahrida Anglo-Swiss Condensed Milk Company kompaniyasini taşkil etdi. 1867-yilda şveysariyalik farmatsevt Genri Nestli (Henri Nestlé) sut, buğdoy uni va şakardan ona suti yetişmaydigan çaqaloqlar uçun «Nestle sut uni»ni yaratdi va uni sota boşladi. Özbekça Vikipediya maqolasi bu mahsulotni işlab çiqariş va sotiş uçun kompaniya 1867-yilda tuzilgan, deb yozadi.

1870-yillarning oxirida ikki kompaniya bir-birining raqibiga aylandi: Anglo-Swiss çaqaloq oziq-ovqati, Nestle esa quyultirilgan sut işlab çiqara boşladi. 1875-yilda Genri Nestli nafaqaga çiqdi, kompaniya yangi egalar qölida uning nomini saqlab qoldi. 1905-yilda ikkala kompaniya birlaşdi. Birinçi jahon uruşi davrida hukumat buyurtmalari tufayli işlab çiqariş hajmi taxminan ikki barobar oşdi. 1920-yillarda şokolad kompaniyaning ikkinçi muhim yönalişiga aylandi. Nescafé 1938-yilda Şveysariyada işlab çiqarila boşlandi (rus manbasiga köra) va ikkinçi jahon uruşi yillarida keng tarqaldi.

Uruşdan keyin kompaniya köplab korxonalarni sotib oldi: 1947-yilda Maggi (şundan söng Nestlé Alimentana SA nomini oldi), keyinroq Findus (1963), Libby's (1971), Stouffer's (1973). 1974-yilda L'Oréal aksiyalaridan uluş sotib oldi, 1986-yilda Nespresso taşkil etildi. 2002-yilda Ralston Purina, 2007-yilda Gerber sotib olindi. 2010-yilda Alcon kompaniyasi Novartis'ga sotildi va Nestlé Health Science taşkil etildi.

Manbalar ayrim ma'lumotlarda bir-biriga mos kelmaydi. Carnation kompaniyasi sotib olingan yil ingliz manbasida 1984, rus manbasida 1985 deb körsatilgan. Rowntree Mackintosh bitimi (1988) rus manbasida 2,55 mlrd funt sterling, ingliz manbasida 4,5 mlrd AQSH dollari deyilgan. Kompaniyaning hozirgi nomi rus manbasida 1979-yildan, ingliz manbasida 1977-yildan joriy etilgan deb yozilgan. Crosse & Blackwell sotib olingan yil rus manbasida 1950, ingliz manbasida 1960.

Nestle Özbekistonda 1996-yildan faoliyat yuritadi va Toşkentda vakolatxonasiga ega. 1998-yilda Namangandagi «Nafosat» aksiyadorlik jamiyatining 34,9 foiz aksiyasini 287 ming dollarga sotib oldi, 1999-yilda uning negizida «Özbekiston-Nestle» korxonasi tuzildi. 2002-yil fevralda qiymati 30 mln dollar bölgan Namangan bolalar oziq-ovqati zavodi işga tuşirildi.

Kompaniya qahva va çoy, qandolat mahsulotlari, şokolad, şişalangan suv, çaqaloq formulasi va bolalar oziq-ovqati, sut mahsulotlari, muzqaymoq, muzlatilgan taomlar, nonuşta donli mahsulotlari, uy hayvonlari ozuqasi hamda tibbiy oziq-ovqat işlab çiqaradi. Asosiy brendlari: Nespresso, Nescafé, Nestea, Kit Kat, Smarties, Nesquik, Maggi, Vittel, Purina, San Pellegrino. Rus manbasiga köra, kompaniya L'Oréal aksiyalarining 20 foiziga egalik qiladi, asosiy bozori — AQSH (aylanmaning uçdan biridan sal kami).

• 2018-yildagi daromad — 91,43 mlrd Şveysariya franki.
• 2025-yil holatiga: 335 ta zavod, 185 davlatda faoliyat, taxminan 271 ming xodim.
• Yillik savdosi 1 mlrd frankdan oşgan brendlar soni — 29.
• Özbekça manbaga köra, 2001-yilda umumiy savdo hajmi 84,7 mlrd frank, xodimlar 230 mingdan ortiq, 8 mingdan ortiq mahsulot turi bölgan; rus manbasida 21-asr boşida 70 mlrd frank aylanma va 8500 brend körsatilgan.

Nestle aksiyalari Şveysariya birjasida muomalada. Rus manbasiga köra, 2,67 mlrd aksiya çiqarilgan, har birining nominali 0,1 frank; 2023-yil noyabrida bozor kapitalizatsiyasi 265 mlrd frankni taşkil etgan. Aksiyalarning 37 foizi Şveysariya, 33 foizi AQSH investorlariga tegişli. Piter Brabek-Letmate 1997–2008-yillarda boş direktor, 2008–2017-yillarda boşqaruv kengaşi raisi bölgan. Tarixiy rahbarlardan Louis Dapples 1937-yilgaça boş direktor bölgan, Pierre Liotard-Vogt davrida diversifikatsiya amalga oşirilgan. Rus manbasiga köra, kompaniya tuzilmasi markazlaşmagan bölib, turli mamlakatlardagi filiallar assortimentni mahalliy didga moslaştira olgan.

Kompaniya ona suti örnini bosuvçi mahsulotlarni «tajovuzkor» marketing qilişda ayblanib, 1970-yillarda AQSH va Yevropada boykotga uçragan. Şuningdek, Ğarbiy Afrika kakao plantatsiyalarida bolalar mehnati, 2008-yilda Xitoyda işlab çiqarilgan sut mahsulotida melamin topilişi (olti çaqaloq vafot etgan, 860 nafari kasalxonaga yotqizilgan), 2015-yilda Hindistonda Maggi noodle namunalarida qörğoşin me'yoridan oşgani va suv bilan boğliq faoliyati tanqid qilingan.