Oracle

Oracle (Oracle Corporation) — Amerikaning köpmillatli texnologiya kompaniyasi. U ma'lumotlar bazalarini boşqariş tizimlari (Oracle Database), korporativ ilovalar, bulut infratuzilmasi va apparat ta'minotini işlab çiqaradi hamda sotadi.

Kompaniyaga 1977-yil iyunida Santa-Klarada (Kaliforniya) Larri Ellison, Bob Mayner va Ed Outs asos solgan; dastlabki nomi — Software Development Laboratories (SDL). Uçalasi avval Ampex kompaniyasida AQSh Markaziy razvedka boşqarmasi uçun «Oracle» kod nomli loyihada işlagan. Bu nom keyinçalik kompaniya yaratgan ma'lumotlar bazasi tizimiga berilgan. Birinçi versiya marketing nuqtayi nazaridan v2 deb nomlangan. 1979-yil örtasida AQSh Harbiy havo kuçlarining Rayt-Patterson aviabazasi uni sotib olib, kompaniyaning birinçi mijoziga aylangan (rus tilidagi manbaga köra).

Kompaniya nomi haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: SDL 1979-yilda Relational Software, Inc. (RSI) deb qayta nomlangan. Rus Vikipediyasiga köra RSI 1982-yilda Oracle nomini olgan, inglizça manbaga köra esa 1983-yilda Oracle Systems Corporation bölgan, 1995-yilda esa Oracle Corporation nomini olgan.

1986-yil martida kompaniya aksiyalarini birinçi marta ommaga çiqargan (IPO). 1989-yilda boş qarorgoh Redvud-Şorsga köçgan. 1990-yilda kompaniya zarar bilan yil yakunlagan va taxminan 4 ming xodimdan 400 nafarini işdan böşatgan. 2000-yillarda Oracle PeopleSoft (2004-yil oxiri, duşmanlarça özlaştiriş), Siebel (2006), BEA Systems (2008) kabi kompaniyalarni sotib olgan. 2010-yil yanvarida Sun Microsystems bitimi yakunlangan; şu orqali Oracle server uskunalari, Solaris, Java, MySQL va OpenOffice.org aktivlariga ega bölgan. 2013-yil 15-iyulda aksiyalar Nasdaq birjasidan Nyu-York fond birjasiga ötkazilgan. 2022-yil 8-iyunda 28,3 mlrd dollarlik Cerner bitimi yakunlangan.

Oracle ma'lumotlar bazalari, oraliq dasturiy ta'minot (Fusion Middleware), biznes-ilovalar (ERP, CRM, HCM, SCM) va bulut xizmatlarini taklif qiladi. Eng maşhur mahsulot — Oracle Database. Qöşimça ma'lumotlar bazalari: Berkeley DB, Oracle Rdb (1994-yilda DEC kompaniyasidan olingan), TimesTen, Essbase, MySQL va Oracle NoSQL Database. 2008-yildan Oracle apparat-dasturiy komplekslar (Exadata) çiqara boşlagan; 2010-yildan keyin Exalogic, 2012-yilda Exalytics va Big Data Appliance paydo bölgan. 2010-yildan Fusion Applications PeopleSoft, Siebel va JD Edwards imkoniyatlarini yagona töplamda birlaştirgan. 2019-yilda kompaniya Microsoft bilan bulut hamkorligini e'lon qilgan, 2024-yilda esa Amazon Web Services va Google Cloud bilan ham şunday kelişuvlar ma'lum qilingan.

• 1986-yil: taxminan 2,1 mln aksiya çiqarilgan, 450 xodim, yillik aylanma 55 mln dollar.
• 1989-yil: aylanma 584 mln dollar.
• 2005–2010-yillar: sotib olişlarga taxminan 35 mlrd dollar sarflangan.
• 2023-yil: Ellison uluşi — 43 %.
• 2022-yil: 143 ming xodim (rus manbasi). 2026-yil maydagi ma'lumotga köra — 141 ming (bir yil avval 162 ming).
• 2026-moliya yilining 2-çoragi (2025-yil noyabrda tugagan): umumiy daromad 14,1 mlrd dollar, bulut infratuzilmasi daromadi 4,1 mlrd dollar (68 % ösiş).

Larri Ellison — hammuassis, 1977–2014-yillarda boş direktor, eng yirik aksiyador. Hozirda u direktorlar kengaşi raisi va boş texnologiya direktori. Safra Katz 11 yil boş direktor bölgan; 2025-yil sentyabrda Kley Magurk va Mayk Sisilia hamraislikdagi boş direktorlar etib tayinlangan, Katz esa ijroçi vitse-rais lavozimiga ötgan. Boş qarorgoh 1989–2020-yillarda Redvud-Şorsda joylaşgan, 2020-yil dekabrda Ostin (Texas)ga köçirilişi e'lon qilingan, 2024-yil aprelda esa Naşvill (Tennessi)da yangi majmua qurilişi ma'lum qilingan.