Intel

Intel Corporation — elektron qurilmalar va kompyuter qismlari, yarimötkazgiçlar va mikroprotsessorlar işlab çiqaruvçi amerikalik texnologiya kompaniyasi. Boş qarorgohi Kaliforniya ştatining Santa-Klara şahrida joylaşgan.

Kompaniyaga Robert Noys va Gordon Mur asos solgan; ikkalasi ham Fairçild Semiconductor kompaniyasidan ketgan edi. Ingliz tilidagi manbaga köra, Intel 1968-yil 18-iyulda Kaliforniyaning Mountain View şahrida Mur, Noys va sarmoyador Artur Rok tomonidan taşkil etilgan. Özbekça Vikipediyada taşkil etilgan yil 1969 deb körsatilgan — manbalar bu yerda bir-biriga zid. Rus tilidagi manbaga köra, kompaniya dastlab NM Electronics nomi bilan röyxatdan ötgan, keyin Intel (Integrated Electronics, «integrallaşgan elektronika») deb qayta nomlangan. Keyinroq ularga Endi Grouv qöşilgan.

Kompaniya dastlab yarimötkazgiçli xotira işlab çiqarişga yönaldi. Birinçi mahsuloti 3101 Schottky bipolyar xotira mikrosxemasi böldi. 1970-yilda 1103 dinamik xotira chipi çiqarildi. 1971-yilda Intel birinçi tijoriy mikroprotsessor — Intel 4004 ni yaratdi; unda 2300 ta tranzistor bölgan. 1974-yilda Intel 8080 taqdim etildi. 1980-yilda IBM özining birinçi şaxsiy kompyuteri uçun Intel 8088 protsessorini tanladi. Microsoft bilan hamkorlik «Wintel» (Windows va Intel) nomini oldi.

1990-yillar boşida «Intel Inside» reklama kampaniyasi boşlandi. 1993-yilda beşinçi avlod Pentium protsessori taqdim etildi. 1999-yilda Intel Dow Jones sanoat indeksiga kiritildi. Keyingi yillarda kompaniya McAfee (2010), Altera (2015), Nervana Systems (2016), Mobileye (2017), Habana Labs (2019) kabi kompaniyalarni sotib oldi. 2025-yil avgustida AQSh hukumati Intel aksiyalarining 9,9 foizini sotib olişini e'lon qildi.

Intel mikroprotsessorlarning yirik işlab çiqaruvçilaridan biri. U yarimötkazgiç komponentlar, çipsetlar, tarmoq kontrollerlari, fleş-xotira va grafik protsessorlar ham çiqaradi. Mahsulotlari asosan şaxsiy kompyuter işlab çiqaruvçilariga ulgurji sotiladi. Protsessorlar qatoriga Atom, Celeron, Pentium, Core, Xeon va boşqalar kiradi; grafik protsessorlar Intel Arc markasi ostida çiqariladi.

Işlab çiqariş quvvatlari AQShda (Oregon, Arizona, Nyu-Meksiko), Isroil va Irlandiyada joylaşgan; sinov va yiğiş Xitoy, Kosta-Rika, Vyetnam va Malayziyada amalga oşiriladi.

Asosiy bölinmalar (rus tilidagi manbaga köra): Client Computing Group, Data Center and AI, Network and Edge, Mobileye, Accelerated Computing Systems and Graphics, Intel Foundry Services.

• 2018-yilda eng yirik uç xaridor (Dell — 16 %, Lenovo — 12 %, HP Inc. — 11 %) daromadning 39 foizini taşkil etgan.
• Daromadning geografik taqsimoti: Xitoy (Gonkong bilan) — 27 %, AQSh — 26 %, Singapur — 15 %, Tayvan — 13 %.
• Bölinmalar daromadi: Client Computing Group — 50 %, Data Center and AI — 30 %, Network and Edge — 14 %, Mobileye — 3 %, Accelerated Computing Systems and Graphics — 1 %, Intel Foundry Services — 1 %.
• 1983-yilda aylanma birinçi marta bir milliard dollarga yetgan, xodimlar soni 15 ming nafardan oşgan (1968-yilda 12 nafar).
• Ingliz tilidagi manbaga köra, 2024-yilda Intel daromad böyiça dunyoning uçinçi yirik yarimötkazgiç işlab çiqaruvçisi bölgan.

Ingliz tilidagi manbaga köra, Gordon Mur 1975-yildan boş direktor bölgan va 1987-yilda bu lavozimni Endi Grouvga topşirgan. Keyinroq Kreyg Barrett va Pol Otellini kompaniyani boşqargan. 2024-yil dekabrida boş direktor Pet Gelsinger iste'foga çiqdi, 2025-yil martida uning örniga Lip-Bu Tan tayinlandi.