Koka-kola

The Coca-Cola Company — boş ofisi Atlanta şahrida (Jorjiya ştati, AQSh) joylaşgan Amerika köp millatli kompaniyasi. U alkogolsiz içimliklar, içimlik konsentratlari va siroplarni işlab çiqaradi va sotadi; eng maşhur mahsuloti — «Koka-kola» içimligi.

Içimlik yaratilgan sana haqida manbalar turliça ma'lumot beradi. Özbekça Vikipediyada u 1889-yil 8-mayda Atlantada öylab topilgan deyiladi; inglizça Vikipediyada 1886-yil may–iyul oylarida farmatsevt Jon Stit Pemberton yaratgani, rusça Vikipediyada esa 1886-yilda ixtiro qilgani aytiladi. Nomi va logotipi Pembertonning hisobçisi Frank Robinson bilan boğlanadi. Nom ikki asosiy tarkibiy qism — koka barglari va kola yonğoğidan olingan.

Huquqlar tadbirkor Asa Kendlerga 2300 dollarga ötgan: rusça manba bu bitim Pemberton vafotidan keyin uning beva xotinidan xarid qilingan deydi, inglizça manba esa 1889-yilda sotilgan deydi. Kendler kompaniyani 1892-yilda Atlantada rasman röyxatdan ötkazgan. Rusça manbaga köra, 1905-yilga kelib tarkibdan kokain çiqarib taşlangan.

1919-yilda kompaniya Ernest Vudraff boşçiligidagi investorlar guruhiga sotilgan (rusça manbada narxi — 25 mln dollar) va ommaviy kompaniyaga aylangan. 1960-yilda Minute Maid sotib olingan. 1986-yilda Coca-Cola Enterprises tuzilgan, 2010-yilda u töliq The Coca-Cola Company mulkiga ötgan. 2019-yilda Costa Coffee kofexonalar tarmoği 3,9 mlrd funt sterlingga sotib olingan; 2021-yil noyabrda Body Armor 5,6 mlrd dollarga xarid qilingani aytiladi.

Kompaniya asosan içimlik konsentratlari va siroplarni işlab çiqaradi. Ularni dunyo böylab hududiy eksklyuziv huquqqa ega şişa quyuvçi (bottler) kompaniyalar sotib oladi, tayyor mahsulotni işlab çiqarib, sotuvga çiqaradi. Yirik şişa quyuvçilar qatoriga Coca-Cola Europacific Partners, Coca-Cola HBC, Coca-Cola FEMSA, Arca Continental, Coca-Cola İçecek va Swire kiradi.

Mahsulotlar: gazli içimliklar (Coca-Cola, Diet Coke, Coca-Cola Zero Sugar, Fanta, Sprite, Schweppes — ayrim mamlakatlarda), suv, sport içimliklari, tayyor kofe va çoy (Dasani, Powerade, Costa va boşqalar), şuningdek şarbatlar va sut mahsulotlari (Minute Maid, Del Valle, fairlife, innocent).

Kompaniya sport tadbirlariga homiylik qilişi bilan ham tanilgan; rusça manbaga köra, u 1928-yildan Olimpiya harakatining homiysi bölgan. Inglizça manbada kompaniya şaroitga boğliq tanqidlarga uçraşi, jumladan barqarorlik va mahsulotlarning soğliqqa ta'siri masalalarida tanqid qilinişi qayd etilgan. 2019-yilda «Break Free From Plastic» jamğarmasi Coca-Cola dunyodagi yirik çiqindi manbalaridan biri ekanini ma'lum qilgan. Kompaniya 2030-yilgaça çiqindisiz işlab çiqarişga ötişni rejalaştirgan va qoğoz butilkalarni sinovdan ötkazmoqda.

• Içimliklar 200 dan ortiq mamlakatda sotiladi.
• 2022-yilda AQSh daromadning 36 foizini bergan; konsentrat sotuvi daromadning 56 foizini, tayyor mahsulot 44 foizini taşkil etgan (rusça manba).
• 2022-yilda tizim 32,7 mlrd quti içimlik işlab çiqargan.
• Dunyoda kuniga içiladigan 64 mlrd porsiyadan 2,2 mlrd tasi kompaniya brendlariga töğri keladi (rusça manba, 2022; inglizça manbada 2005-yil uçun 50 mlrd va 1,3 mlrd keltirilgan).
• 32 ta konsentrat zavodi, 101 ta şişa quyuvçi zavod, 314 ta ombor.
• 2016-yilda kompaniyada 123 ming kişi işlagan, şişa quyuvçilar bilan birga taxminan 700 ming.
• Aksiyalar 1919-yildan Nyu-York fond birjasida «KO» belgisi ostida savdo qilinadi; 1920-yildan dividend tölanadi.

Boş ofis Atlantada joylaşgan. Rusça manbaga köra, 2008-yil iyulidan 2017-yil maygaça boşqaruv raisi va boş direktor Muxtar Kent bölgan; 2017-yil 1-maydan boş direktor Jeyms Kuinsi, 2019-yil aprelidan u boşqaruv raisi ham bölgan. 2026-yil martida boş direktor lavozimini Enrike Braun egallagan. 2022-yil oktyabrdan prezident — Jon Merfi, u 2019-yil martidan moliya direktori hamdir.

2022-yil oxiriga köra yirik aksiyadorlar: Berkshire Hathaway (9,24 %), The Vanguard Group (8,50 %), BlackRock (7,19 %).