Chevron Corporation

Chevron Corporation — AQShning integratsiyalaşgan energetika kompaniyasi, neft va gaz sohasiga ixtisoslaşgan, dunyodagi yirik korporatsiyalardan biri. Kompaniya 1879-yilda Kaliforniyada asos solingan, 2025-yildan boşlab Xyuston (Texas)da joylaşgan.

Rus tilidagi Vikipediyaga köra, eng qadimgi ötmişdoşi — Pacific Coast Oil Company 1879-yilda Frederik Tayler tomonidan Piko-Uell yaqinida ttaşkil etilgan. Inglizça Vikipediyada esa yana bir ötmişdoş — Star Oil 1876-yilda Piko-Kanyon konida neft topgani, Pacific Coast Oil Company esa 1879-yil sentyabrda Çarlz Felton, Lloyd Tevis, Jorj Lumis va boşqalar tomonidan yaratilgani aytiladi. Şunday qilib, asosçilar haqidagi ma'lumotlar manbalarda bir xil emas.

1900-yilda kompaniyani Standard Oil tresti 761 ming dollarga sotib oldi. 1906-yilda Pacific Coast va Standard Oil Company (Iowa) birlaştirilib, Standard Oil Company (California) (qisqaça Socal) taşkil topdi. 1911-yilda Standard Oil trest antimonopol qonunçilik asosida bölinganda Socal mustaqil kompaniyalardan biriga aylandi.

1933-yilda kompaniya Saudiya Arabistonida neft qazib oliş huquqini oldi, 1948-yilda dunyodagi eng yirik Alğavar konini oçdi. 1936-yilda Texas Company (keyinroq Texaco) bilan hamkorlik şakllandi; Aramco kompaniyasi vujudga keldi.

1984-yilda Socal Gulf Oil kompaniyasini 13,2 mlrd dollarga sotib oldi va nomini Chevron Corporation deb özgartirdi (inglizça Vikipediyada birlaşiş 1985-yilda röy bergani yozilgan). 1993-yilda Qozoğiston hukumati bilan Tengiz koni böyiça kelişuvga erişildi. 2001-yilda Texaco 45 mlrd dollarga qöşib olindi va kompaniya 2005-yilgaça ChevronTexaco deb atalgan. 2005-yilda Unocal 18,4 mlrd dollarga sotib olindi. 2011-yilda Atlas Energy 3,2 mlrd dollarga xarid qilindi. 2020-yil iyulda Noble Energy bitimi tuzildi (rus manbasida 4,9 mlrd, inglizça manbada 5 mlrd dollar). 2022-yilda Renewable Energy Group 3,15 mlrd dollarga olindi. 2023-yil oktyabrda Hess Corporation sotib olinişi e'lon qilindi (53 mlrd dollar); bitim 2025-yil iyulda yakunlandi. Ştab-kvartira San-Ramondan Xyustonga köçirildi.

Kompaniya neft va gazni qidiriş, qazib oliş, qayta işlaş, sotiş va taşişni, şuningdek kimyo mahsulotlari işlab çiqarişni va elektr energiyasi işlab çiqarişni öz içiga oladi. Chevron yoqilği, moylaş materiallari, qöşimçalar va neft-kimyo mahsulotlarini işlab çiqaradi va sotadi.

AQShda beşta neftni qayta işlaş zavodi bor: Paskagula, El-Segundo, Riçmond, Pasadena va Solt-Leyk-Siti. Tailandda ham zavod mavjud, şuningdek Janubiy Koreyadagi Yosu (GS Group bilan) va Singapurdagi Singapore Refining Company (PetroChina bilan) qöşma korxonalari bor. AQSh va Germaniyada 11 ta biodizel zavodi mavjud.

Yoqilği Chevron va Texaco, Janubi-Şarqiy Osiyoda esa Caltex brendlari ostida sotiladi. AQShda 8,6 ming, boşqa mamlakatlarda 5,2 ming yoqilği quyiş şoxobçasi işlaydi; kompaniya 58 aeroportga aviatsiya yoqilğisi yetkazadi. Moylaş materiallari Chevron, Texaco, Caltex va Nexbase brendlari ostida sotiladi.

• 2025-yil oxirida isbotlangan zaxiralar: 10,6 mlrd barrel neft ekvivalenti (şundan neft — 4,37 mlrd barrel).
• 2025-yildagi örtaça qazib oliş: kuniga 3,723 mln barrel neft ekvivalenti.
• Qayta işlaş quvvati (2025): kuniga 1,82 mln barrel.
• 2025-yil tuşumi: 184 mlrd dollar, şundan AQShda 85 mlrd dollar.
• Neft mahsulotlari sotuvi: kuniga 2,8 mln barrel.
• Inglizça manbaga köra, 2023-yilda Fortune 500 röyxatida 10-örinda bölgan.

2018-yil 1-fevraldan direktorlar kengaşi raisi va boş direktor — Mayk Uirt (1960-yil 15-oktyabrda tuğilgan). U kompaniyada 1982-yildan işlaydi. 2026-yilda kengaş a'zolari qatorida Vanda Ostin, Jon Frank, Enrike Ernandes, Jon Xess, Merilin Xyuson, Tomas Xorton, Jon Xantsman, Çarlz Murman, Dambiza Moyo, Debra Rid-Klegs, Jeyms Amplbi va Sintiya Uorner bölgan.