ASML Holding

ASML Holding N.V. — Niderlandiyaning kompaniyasi bölib, integral mikrosxemalar işlab çiqarişda işlatiladigan fotolitografiya uskunalarini yaratadi va işlab çiqaradi. Boş ofisi Veldhovenda (Eyndxoven yaqinida) joylaşgan.

ASML 1984-yilda Philips va ASM International kompaniyalarining qöşma korxonasi sifatida taşkil etilgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, korxona Philips içkarida işlab çiqayotgan litografiya uskunasini yakunlaş uçun yaratilgan. Dastlabki mahsuloti PAS 2000 tijoriy va texnik jihatdan muvaffaqiyatsiz çiqqan; 1991-yilda çiqarilgan PAS 5500 esa kompaniyaga birinçi tijoriy yutuqni olib kelgan.

Manbalarda mustaqillik va birja bilan boğliq sanalar bir-biriga mos kelmaydi: rusça manbaga köra, ASM 1988-yilda öz uluşini sotgan, Philips esa 1993-yildan uluşini sota boşlagan, aksiyalar 1995-yilda Amsterdam va NASDAQ birjalariga çiqarilgan. Inglizça manbada esa ASML 1988-yilda mustaqil, ommaviy savdodagi kompaniyaga aylangani aytiladi.

1997-yilda ASML ekstremal ultrabinafşa (EUV) texnologiyasini örganişni boşlagan. 2001-yilda amerikalik Silicon Valley Group sotib olingan. Rusça manbaga köra, 2001-yilda kompaniya zarar bilan yakunlagan va xodimlarning deyarli çoragi işdan böşatilgan. 2002-yilda ASML fotolitografiya tizimlarining yetakçi yetkazib beruvçisiga aylangan.

2012-yilda EUV tadqiqotlarini moliyalaştiriş uçun kompaniyaning 23 foiz aksiyasi uç yirik mijoz — Intel, Samsung Electronics va TSMCga sotilgan. Şu yili Cymer sotib olinişi e'lon qilingan: rusça manbada narx 1,95 mlrd yevro, inglizça manbada 2,55 mlrd dollar deb körsatilgan. 2016-yilda Tayvanning Hermes Microvision kompaniyasi (taxminan 3,1 mlrd dollar), 2020-yilda nemis Berliner Glas sotib olingan.

Xitoyga eksport çeklovlari ham kompaniya faoliyatiga ta'sir qilgan. Rusça manbaga köra, eng ilğor tizimlarni Xitoyga eksport qiliş taqiqi 2019-yilda joriy etilgan, 2023-yil sentabridan Niderlandiya hukumati litografiya tizimlari eksportiga litsenziya joriy qilgan.

ASML uskunalarida maxsus şablonlar (niqoblar) fotorezist bilan qoplangan yarimötkazgiç plastinasi sirtiga optik usulda proyeksiyalanadi. Bu jarayon har bir plastina uçun bir neça ön marta takrorlanadi. Kompaniya çuqur va ekstremal ultrabinafşa nurda işlaydigan uskunalar işlab çiqaradi. Inglizça manbaga köra, 2026-yil holatiga ASML EUV litografiya maşinalarining dunyodagi yagona işlab çiqaruvçisi hisoblanadi.

Asosiy seriyalar: PAS 2000 (1984), PAS 5000 (1989), PAS 5500 (1990-yillar), TWINSCAN (NX, NXT) oilasi (2000-yillar), tajribaviy TWINSCAN NXE EUV tizimlari (2010-yillar). Şuningdek, kompaniyada nanobosma litografiya sohasida işlanmalar bor.

Litografiya tizimlari Veldhovenda yiğiladi; San-Diyegoda ultrabinafşa nur generatorlari, Uiltonda (Konnektikut) optik elementlar va ayrim kiçik tizimlar işlab çiqariladi, ayrim modullar Tayvanda tayyorlanadi.

• 2022-yilda aylanma 21,2 mlrd yevro: 15,4 mlrd — uskunalar savdosi, 5,7 mlrd — xizmat körsatiş va modernizatsiya.
• 2022-yilda 345 litografiya tizimi sotilgan, ulardan 40 tasi EUV.
• 2022-yil daromadi böyiça bozorlar: Tayvan 38 %, Janubiy Koreya 29 %, Xitoy 14 %, AQSH 9 %, Yaponiya 5 %, Singapur 2 %.
• Xodimlar soni 42 000 dan ortiq; töğridan-töğri yetkazib beruvçilar deyarli 5000 ta (inglizça manba).
• Bozor kapitalizatsiyasi: 2024-yilda 377 mlrd yevro (rusça manba); 2026-yil yanvarida taxminan 527 mlrd dollar (inglizça manba).
• Forbes Global 2000 (2023) röyxatida 240-örin.

Kuzatuv kengaşi raisi — Nils Smedegor Andersen (2023-yildan). Prezident, boş direktor (CEO) va boşqaruv raisi — Kristof Fuke (2024-yil apreldan; boşqaruv a'zosi 2018-yildan, kompaniyada 2008-yildan).

Eng yirik aksiyadorlar: Capital Research and Management Company (10,29 %), BlackRock (8,25 %), T. Rowe Price (3,43 %). Aksiyalar Euronext Amsterdam (AEX indeksi) va NASDAQ (Nasdaq-100) birjalarida muomalada. Mijozlar joylaşgan hududlarda 16 mamlakatda 60 dan ortiq xizmat körsatiş markazi mavjud.