Nvidia

Nvidia (NVIDIA Corporation) — grafik prosessorlar (GPU) va tizimli chiplar (SoC) işlab çiqaruvçi Amerika texnologiya kompaniyasi. Ştab-kvartirasi Kaliforniya ştatidagi Santa-Klara şahrida joylaşgan. Mahsulotlari videoöyinlar, professional vizualizatsiya, yuqori unumli hisoblaş, sun'iy intellekt va avtomobilsozlikda qöllanadi.

Kompaniyani 1993-yil aprelida Djensen Xuang, Kris Malaxovski va Kyortis Prem taşkil etdi. Malaxovski va Prem Sun Microsystems kompaniyasida muhandis bölgan, Xuang LSI Logic kompaniyasida işlagan. Rusça va inglizça manbalarga köra, ular kompaniya oçişga Denny's restoranidagi uçraşuvda kelişgan. Inglizça manbada taşkil etilgan sana 1993-yil 5-aprel deb körsatilgan, kelişuv esa 1992-yil oxiriga tegişli deyiladi. Boşlanğiç kapital 40 ming dollar edi. Nomi lotinça invidia (« hasad») sözidan olingan, “nv” harflari esa “next version” (« keyingi versiya») iborasiga işora qiladi.

1995-yil mayda kompaniya özining ilk mahsuloti — NV1 multimedia kartasini taqdim etdi. U Sega mahsulotlari uçun moslangan edi. 1999-yil yanvarda Nvidia aksiyalari NASDAQ birjasiga çiqarildi. 1999-yilda GeForce 256 (NV10) çiqdi; ingliz manbasida u GPU sifatida tarğib qilingan ilk mahsulot deyilgan.

2000–2003-yillarda kompaniya Xbox uçun grafik chiplar yetkazib berdi. 3dfx Interactive bilan patent nizosidan söng bu kompaniya bankrot böldi, Nvidia esa uning aktivlarini 70 mln dollarga sotib oldi. 2006-yilda ATI kompaniyasi AMD tomonidan 5,4 mlrd dollarga sotib olingaç, ATI va Intel örtasidagi şartnoma bekor böldi; ATI daromadining 60–70 foizigaça qismini keltirgan şartnomalar Nvidiaga ötdi. 2007-yilda CUDA parallel hisoblaş arxitekturasi taqdim etildi.

2019-yilda Mellanox sotib olinişi e'lon qilindi (6,9 mlrd dollar); bitim 2020-yil 27-aprelda yakunlandi va kompaniya tarixidagi eng yirik xarid böldi. 2020-yil mayda Cumulus Networks ham sotib olindi. 2020-yil sentabrda Arm kompaniyasini SoftBank'dan 40 mlrd dollarga oliş e'lon qilindi, ammo 2021-yil avgustda Buyuk Britaniya raqobat organi e'tirozlari tufayli bitim töxtab qoldi.

Asosiy mahsulotlar — GeForce öyin grafik prosessorlari va professional videokartalar. 2013-yilda GeForce Experience dasturi taqdim etildi. Kompaniya Shield qurilmalari, GeForce Now bulutli öyin xizmati hamda mobil qurilmalar va avtomobillar uçun Tegra prosessorlarini ham işlab çiqargan. 2017-yilda Volta mikroarxitekturasi va ma'lumotlar markazlari uçun möljallangan DGX platformasi taqdim etildi. 2019-yil martda Jetson Nano bir plataviy kompyuteri e'lon qilindi. 2020-yilda kompaniya Quadro va Tesla brendlaridan foydalanişni töxtatdi. Mellanox va Cumulus Networks Nvidianing tarmoq biznesi tarkibiga kiritildi.

• 2018-yilda sof foydasi 3,047 mlrd dollar bölgan, bu 2017-yilga nisbatan 83 foiz köp. Özbekça Vikipediyaga köra, grafik prosessorlar 8,14 mlrd dollar qismni taşkil qilgan.
• 2018-yilda hisoblaş tezlatgiçlari va ma'lumotlar markazlari yeçimlari 1,93 mlrd dollar keltirgan (2017-yilga nisbatan 133 foiz köp), avtomobilsozlik mahsulotlari — 558 mln dollar.
• 2023-yil holatiga köra kompaniyaning diskret grafik qurilmalar bozoridagi uluşi 80 foiz.
• Bozor kapitalizatsiyasi 2023-yil 30-mayda 1 trln dollarga yetgan; 2024-yil 18-iyunda 3,3 trln dollardan oşib, Nvidia dunyodagi eng qimmat kompaniyaga aylangan. 2025-yilda 4 trln va 5 trln dollardan oşgan.

Kompaniya taşkil etilgandan beri Djensen Xuang boşqarib keladi. Rusça Vikipediyaga köra, u prezident va boş ijroçi direktor bölgan; Malaxovski işlab çiqiş böyiça vitse-prezident, Prem boş texnik direktor lavozimini egallagan. Kompaniya fabrikasiz modelda işlaydi: mahsulotlarni loyihalaydi va sotadi, işlab çiqarişni esa hamkorlarga topşiradi.