Petronas

Petronas (Petroliam Nasional Berhad) — Malayziyaning Kuala Lumpur şahrida joylaşgan transmilliy neft va gaz kompaniyasi. U 1974-yilda taşkil etilgan va Malayziyadagi neft hamda gaz resurslariga egalik qiladi.

Malayziyada birinçi neft quduqi 1910-yilda Miri şahrida qazilgan; keyinçalik u „Big old women“ (inglizça va rusça manbalarda „Grand Old Lady“, „Velikaya Staraya Ledi“) nomi bilan tanilgan. 1929-yilda Bruneyda neft topilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Miri (Saravak)da neft qidiruvini Royal Dutch Shell boşlagan va 1963-yilda Malayziya taşkil topganda Shell hududdagi yagona neft kompaniyasi bölgan; mamlakatning birinçi dengiz neft konini u 1968-yilda işga tuşirgan.

1966-yilgi neft qazib oliş töğrisidagi qonun Exxon va Shell kompaniyalariga neft hududlarini örganiş huquqini bergan. 1960-yillar oxirida Esso va Continental Oil kompaniyalariga yarimorolning şarqiy sohilidan neft qidiriş imtiyozlari berilgan. 1974-yilga kelib Malayziyada xom neft qazib oliş kuniga taxminan 90 000 dan 99 000 barrelgaça yetgan (inglizça va özbekça manbalar); rusça Vikipediyada bu körsatkiç taxminan 81 ming barrel deb berilgan.

Petronas 1974-yil 17-avgustda (rusça va inglizça manbalar) Malayziyaning 1965-yilgi Kompaniyalar töğrisidagi qonuniga muvofiq taşkil etilgan; inglizça Vikipediyaga köra, ustav kapitali 10 million ringgit bölgan va birinçi raisi Tengku Razaleigh Hamzah bölgan. Neft qazib olişni Petronas Carigali 1978-yilda boşlagan. Rusça Vikipediyaga köra, 1976-yilda mahsulotni böliş töğrisidagi şartnomalar imzolangan va mamlakatning barça neft-gaz zaxiralari Petronasga ötkazilgan. 1975-yil 1-sentyabrda Yaponiyaga 358 000 barrel xom neftning birinçi partiyasi jönatilgan. Saravakdagi birinçi gazni suyultiriş zavodi 1983-yilda işga tuşgan. 1990-yillarda kompaniya xorijda faoliyatini kengaytirgan, 2001-yilda Pahangda neft-kimyo majmuasi oçilgan, 2003-yilda Bintuluda yirik gazni suyultiriş majmuasi işga tuşirilgan. Kompaniya 2024-yilda taşkil topganining 50 yilligini nişonlagan.

Kompaniya neft va gazni qidiriş va qazib olişdan tortib, neftni qayta işlaş, mahsulotlarni sotiş va tarqatiş, gazni qayta işlaş va suyultiriş, gaz quvuri tarmoğini boşqariş, suyultirilgan gazni sotiş, neft-kimyo mahsulotlarini işlab çiqariş, kemasozlik va avtomobil muhandisligigaça bölgan keng yönalişlarda işlaydi.

Inglizça Vikipediyaga köra, Petronas Carigali qidiruv va qazib olişga, Petronas Dagangan sotişga, Petronas Chemicals neft-kimyoga, Petronas Lubricants International moylaş materiallariga, Gentari esa toza energiyaga mas'ul. Kompaniya Universiti Teknologi Petronas oliy öquv yurtiga ham ega. Smazka materiallari 90 mamlakatda sotiladi (rusça Vikipediya). 2009-yildan Petronas Formula-1dagi „Mercedes“ jamoasining homiysi.

Financial Times Petronasni OPEKga kirmaydigan davlatlarning eng ta'sirli davlat neft-gaz kompaniyalaridan biri — „yangi yetti opa“ qatoriga kiritgan. Boş ofis Petronas minoralarida joylaşgan; 88 qavatli bu egizak minoralar 1998-yil 31-avgustda oçilgan.

• Fortune Global 500 (2022): 216-örin.
• Bentley Infrastructure 500 (2020): 48-örin.
• 2015–2020 yillarda davlat byudjeti daromadining 15 foizidan köproği.
• 2020-yilda 48,7 ming xodim (rusça Vikipediya).
• 2020-yilda tuşum 178,7 mlrd ringgit (rusça Vikipediya).
• 2020-yil oxirida isbotlangan zaxiralar neft ekvivalentida 5,55 mlrd barrel (rusça Vikipediya).
• Neftni qayta işlaş quvvati kuniga 546 ming barrel (rusça Vikipediya).
• Neft-kimyo mahsulotlari işlab çiqariş yiliga 12,7 mln tonna (rusça Vikipediya).

Faoliyat doirasi manbalarda turliça berilgan: özbekça va inglizça manbalarda 100 dan ortiq mamlakat, rusça manbada qazib oliş 20 dan ortiq mamlakatda (216 konda 22 mamlakatda) olib borilişi aytilgan.

Kompaniya töliq Malayziya hukumatiga tegişli. Rusça Vikipediyaga köra, 2017-yilda davlatga 10 mlrd ringgit dividend tölangan. Boşqaruv kengaşi raisi 2018-yil avgustdan Ahmad Nizam Salleh, prezident va boş direktor 2018-yil oktyabrdan Tengku Muhammad Taufik. Inglizça Vikipediyaga köra, Malaysia Petroleum Management bölinmasi mamlakatning neft-gaz resurslarini rivojlantirişni boşqaruvçi organ vazifasini bajaradi.