Marhamat

Marhamat — Özbekiston Respublikasi Andijon viloyatidagi şahar, Marhamat tumanining ma'muriy markazi. 1974 yilgaça Russkoye selo deb atalgan posyolka edi.

Marhamatda qadimiy Davan podşoligining Erşi şahri (keyingi nomi Mingtepa) harobalari saqlangan. Xitoyliklar miloddan avvalgi 101 yilda 60 ming kişilik qöşin bilan Farğona vodiysiga bostirib kelib, Erşi şahrini qamal qilgan. Tarixiy manbalarda şahar strategik jihatdan qulay yerda joylaşgani, atrofi 6 m balandlikdagi qal'a devori bilan öralgani, şarq va ğarbga qaragan 2 ta darvozasi bölgani aytiladi. Qal'a atrofida Alitepa, Oqtepa, Jinğirtepa kabi tepaliklar bölgan.

1898 yilgi Andijon qözğoloni (Dukçi eşon qözğoloni) hozirgi Marhamat örnidagi Mingtepa qişloği va uning atrofida boşlangan. Qözğolon bostirilgaç, Mingtepa qişloği yer bilan yakson qilinib, örnida rus selosi qurilgan.

Rus manbasiga köra, rus-ukrain posyolkalarining aksariyati vodiyning şimoliy, şimoli-şarqiy va şarqiy toğ oldi hududlarida barpo etilgan; Russkoye Selo esa Andijon uyezdining Mingtyubin bolostida bir neça qişloq örnida taşkil etilib, köçib kelganlar köp miqdorda suğoriladigan yer olgan. 1932 yil 3 noyabrdagi Özbekiston MIK qarori (1933 yil 7 martda SSSR MIK Prezidiumi tasdiqlagan) bilan Marhamat tumani (sobiq Aravon tumani) markazi Russkoye Selo qişloği Marhamat deb qayta nomlangan. Şahar maqomi 1974 yildan berilgan.

Marhamat tumani 1926 yil 29 sentabrda taşkil etilgan. 1963 yilda yondoş tuman bilan birlaştirilib, markazi Russkoye selo posyolkasiga köçirilgan; 1965 yil 15 fevralda tuman nomi özgartirilib, markazi Asakaga köçirilgan; 1970 yil 7 dekabrda Marhamat tumani nomi bilan qayta taşkil etilgan.

Marhamat viloyat markazi Andijon şahridan 40 km masofada joylaşgan. Eng yaqin temir yöl stansiyasi — Asaka (25 km). Şahar çekkasidan Janubiy Farğona kanali ötadi.

Tuman şimolda Asaka, Xöjaobod, Buloqboşi tumanlari, şarq va janubda Qirğizistonning Öş viloyati Aravon tumani, ğarbda Farğona viloyatining Quva tumani bilan çegaradoş. Tumanda 1 ta şahar, 1 ta şaharça (Polvontoş) va 5 ta qişloq fuqarolari yiğini bor.

Hududning şimoliy va şimoliy-şarqiy qismi tekislik, qolgani toğ etaklari va yon bağirlaridan iborat. Iqlimi keskin kontinental: iyulning örtaça harorati 26,1°, yanvarniki — 2,9°; yiliga örtaça 218–320 mm yoğin tuşadi, vegetatsiya davri 220 kun. Şahar yerlari Janubiy Farğona kanali va Aravonsoydan suğoriladi. Tuproqlari asosan böz tuproq. Yovvoyi hayvonlardan tulki, böri, çiyaböri, quyon yaşaydi.

Aholisi 11,7 ming kişi (2000). Rus manbasida 1991 yil uçun 11 200 kişi körsatilgan. Ingliz manbasiga köra, 1989 yilda 11 055, 2016 yilda 13 600 kişi bölgan.

Marhamatda elektrotexnika zavodi, ip yigiruv va töquv fabrikasi, „Dilşod“ va „Mingtepa“ non zavodi, „UzRospodshipnik“ qöşma korxonasi faoliyat körsatadi. Milliy va Xalq banklarining tuman bölimlari, avtostansiya, dehqon bozori, savdo markazi bor. Şahar bilan viloyat markazi, Farğona viloyati şaharlari va Öş viloyatidagi Qizilqiya şahri örtasida avtomobil qatnovi yölga qöyilgan.

Şaharda melioratsiya va suv xöjaligi hamda agrobiznes kollejlari, 2 ta litsey, gimnaziya, 5 ta umumiy ta'lim maktabi, markaziy, bolalar va közi ojizlar kutubxonalari bor. Ikkinçi jahon uruşi qahramoni T. Mirzayev nomidagi madaniyat va istirohat boği hamda xiyobonlar mavjud. Erşi (Mingtepa) şahri harobalari tarixiy yodgorlik sifatida saqlangan.