Kamçiq dovoni
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kamçiq dovoni (Qamçiq dovoni, Vodiy dovoni nomi bilan ham ma'lum) — Ğarbiy Tyanşan tarkibidagi Qurama tizmasidan ötadigan toğ dovoni. U Toşkent viloyati bilan Namangan viloyati çegarasida joylaşgan bölib, Farğona vodiysini respublikaning qolgan qismi bilan boğlaydigan asosiy quruqlik yöli şu yerdan ötadi.12
Joylaşuvi va tuzilişi
13ÖzME'ga köra, dovon dengiz sathidan 2269 metr balandlikda, Qurama tizmasining ikki tarmoği — şimoli-ğarbdagi Kuindi (1874 m) va janubi-şarqdagi Sulukota (2334 m) tizmalari tutaşgan joyda turadi. Rusça va inglizça Vikipediya balandlikni 2268 metr deb körsatadi; rusça Vikipediyaga köra, bu Özbekistondagi eng baland faol avtomobil dovonidir. Rusça Vikipediya dovonni Namangan viloyatining Pop tumaniga kiritadi: u Toşkent viloyatining Ohangaron tumani tugagan joydan boşlanadi. Yaqinida Ohangaron daryosi va bir neça toğ soylari oqadi, Ohangaron suv ombori hamda Çotqol biosfera qöriqxonasining Maydontol uçastkasi joylaşgan.
ÖzME'ga köra, dovon atrofidagi toğlar asosan kvarsli porfir, tuf va lava jinslaridan iborat; ular trias davriga oid konglomerat, qumtoş va alevrolit qatlamlari ustida yotadi. Relyef kuçli parçalangan, yon bağirlar tik, tub jinslar köp joyda oçilib yotadi.
Nomi
13Rusça Vikipediyaga köra, nom turkiy «qamçi» sözidan kelib çiqqan. Bir taxminga köra, uni ilonizi burilişlari qamçi zarbasiga öxşagani uçun şunday atagan; boşqa bir rivoyatga köra, çöponlar podani qamçi bilan yuqoriga haydagan va qamçi tovuşi toğlarda aks-sado bergan.
Tarixi
13Dovon qadimdan ma'lum bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, u Şoş vohasini Farğona vodiysi bilan boğlagan. ÖzME'ga köra, bu yerdan Buyuk ipak yölining şimoliy tarmoqlaridan biri ötgan va keyingi asrlarda ham karvonlar qatnovi töxtamagan. Rusça Vikipediyaning qayd etişiça, qadimda dovondan asosan bahordan kuzgaça foydalanilgan, murakkabligi sababli u Örtar va Xöjand orqali ötgan yöllarga nisbatan kamroq tanlangan. Qöqon xonligi davrida bu toğlar xonlik markazini şimoli-ğarbdan tabiiy töşiq sifatida himoya qilgan. Xonlik tugatilgaç (1876), rus harbiy ma'muriyati vodiy bilan Toşkent örtasida doimiy qatnov uçun yölni yaxşilaş loyihasini işlab çiqqan; yöl 1930- va 1950-yillarda sezilarli darajada qayta qurilgan.
ÖzME'ga köra, 1990-yillar oxirida yöl xalqaro talablarga moslab ta'mirlangan, Rezak va Kamçiq dovonlarida umumiy uzunligi 2,5 km bölgan zamonaviy tunnellar işga tuşirilgan.
Ahamiyati
13Dovon orqali Toşkent — Öş xalqaro avtomobil yöli (A373) ötadi. Rusça Vikipediyaga köra, Namangan, Farğona va Andijon viloyatlarini mamlakatning qolgan qismi bilan boğlaydigan Özbekiston hududidagi yagona avtomobil yöli aynan şu dovondan ötadi; yöl törtta qatorli. Inglizça Vikipediya qişda köçki xavfi sababli dovon tez-tez yopilib turişini, sel va yer köçkilari ham xavf tuğdirişini qayd etadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, 2013-yilda «Özbekiston temir yöllari» Ohangaron (Angren) va Pop stansiyalarini boğlovçi 129 kilometrlik elektrlaştirilgan temir yöl qurişni e'lon qilgan; yöl 2016-yilda oçilgan va Tojikiston hududini aylanib ötmasdan Toşkentdan vodiyga yuk taşiş imkonini bergan. Dovon ostidan ötgan Kamçiq temir yöl tunneli ham şu yölning bir qismi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kamçiq dovoni // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2610 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKamçiq dovoni. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2610
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2610
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Камчик (перевал)ru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Kamçik Passen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.