Girsutizm

Girsutizm (lotinça «hirsutus» — tukli, junli) — ayollarda odatda tuk kam yoki umuman bölmaydigan joylarda — yuzda (möylov va soqol örnida), kökrak, qorin va orqada — dağal tuklarning erkaklarga xos tarzda ösişi. Inglizça Vikipediyaga köra, u turli xalqlarga mansub ayollarning taxminan 5–15 foizida kuzatiladi. Girsutizmni gipertrixozdan farqlaş kerak: gipertrixozda tuklar tananing istalgan qismida, jinsga xos taqsimotdan qat'i nazar ortiqça ösadi.1

ÖzME'ga köra, girsutizm köpinça qonda erkaklik jinsiy gormonlari — androgenlarning ortib ketişi yoki töqimalarning bu gormonlarga haddan taşqari sezgir bölib qolişi oqibatida yuzaga keladi. Androgenlar ortiqça işlab çiqarilişining manbai tuxumdonlar, buyrak usti bezlari pöstloq qavati yoki gipofiz bölişi mumkin. ÖzME bu holatni buyrak usti bezlari va gipofiz oldingi bölagi kasalliklari, tuxumdon ösmalari, klimaks davridagi özgarişlar, boş miyaning ayrim yalliğlanişlari va ba'zi teri kasalliklari bilan boğlaydi.

Inglizça Vikipediyaga köra, ayollarda eng keng tarqalgan sabab — polikistoz tuxumdon sindromi. Undan taşqari, buyrak usti bezlarining tuğma giperplaziyasi, ösmalar va akromegaliya ham sabab bölişi mumkin. Ayrim dorilar, homiladorlik va irsiy moyillik ham rol öynaydi. Taxminan 10–15 foiz holatlarda aniq sabab topilmaydi (idiopatik girsutizm). ÖzME girsutizm ba'zan bir oiladagi bir neça ayolda uçraşini, şuningdek, baloğatga yetiş davridagi qizlarda ham kuzatilişini qayd etadi.

Agar tuklar ösişiga ovozning dağallaşişi, skelet va muşaklarning erkaklarnikiga öxşab rivojlanişi qöşilsa, bu endi virilizm deyiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, belgilar tez kuçayib borişi yoki virilizm alomatlari androgen işlab çiqaradigan ösmadan dalolat berişi mumkin, şu bois bunday bemorlar sinçiklab tekşirilişi kerak.

Tuklar miqdori va joylaşuvi, odatda, Ferriman–Gallvey şkalasi böyiça baholanadi. ÖzME'ga köra, davolaş asosan kasallikni keltirib çiqargan sababni bartaraf etişdan iborat. Inglizça Vikipediyaga köra, gormonal kontraseptivlar va antiandrogen dorilar (masalan, spironolakton) eng köp qöllanadi, biroq antiandrogenlar homilaga zarar yetkazişi mumkinligi uçun homiladorlikda tavsiya etilmaydi. Tuklarni lazer, elektroliz yoki boşqa usullar bilan ketkaziş, ortiqça vaznni kamaytiriş ham yordam beradi.